- Trò Chuyện với Thiền sư
Thích Nhất Hạnh
- Diệu Liên dịch
Thiền sư Thích
Nhất Hạnh (TNH) sinh tháng 10, 1926 ở miền Trung Việt Nam, và đi tu năm mười
sáu tuổi. Những năm gần đây, Thiền sư thường tổ chức những khoá
chuyện tu chánh niệm cho các nhà tâm lý học, các chuyên gia về môi trường,
các nhà xã hội học, cũng như nhiều người khác. Thiền sư là tác giả của
hơn sáu mươi đầu sách, tiêu biểu như Đường Xưa Mây Trắng, Hãy Gọi
Đúng Tên Tôi, An Bình, vân vân.
Sau đây là
trích dịch cuộc phỏng vấn của Helen Tworkov, tổng biên tập báo Tricycle
Review, với Thiền sư ở làng Hồng vào tháng 2, 1995.
Tricycle: Hàng ngàn
người biết đến Phật giáo qua Thầy. Theo Thầy, những gì là quan trọng
họ cần biết?
TNH: (Cười) Cần biết về Phật giáo
-hay cần biết về cá nhân họ? Chúng ta cần biết Phật giáo là một cách
sống. Có người tìm đến Phật giáo vì họ có vấn đề với tôn giáo
riêng của họ. Nhưng đối với tôi, Phật giáo là một truyền thống lâu
đời, quảng bá. Nó là một phần của truyền thống nhân loại, mà nếu bạn
không biết Phật giáo là gì, thì bạn sẽ không đưọc thừa hưởng trí
tuệ của Phật giáo.
Tricycle Ai cũng có thể
thừa hưởng trí tuệ đó sao thưa Thầy?
TNH: Phật giáo là một cách sống hơn
là một tôn giáo. Thí dụ như trái cây. Bạn có thể thích một số loại
trái cây như chuối, cam, quít, vân vân. Lâu nay bạn chỉ biết ăn những thứ
quả nầy. Nhưng nếu có người đến nói với bạn có một loại trái cây
tên là xoài, rất ngon, và khuyên bạn nên thử loại trái cây đó. Thật đáng
tiếc, nếu bạn không muốn thử, không muốn biết trái xoài là gì. Nhưng
nếu bạn có thử trái xoài, cũng đâu có nghĩa là bạn phải bỏ các thói
quen ăn cam của mình. Vậy tại sao không thử? Có thể bạn sẽ rất thích
sau khi thử. Phật giáo cũng là loại trái cây đó, -một cách sống, một
kinh nghiệm đáng cho ta thử nghiệm. Ai cũng có thể tìm đến với Phật giáo.
Bạn vẫn có thể tiếp tục là người Do thái hay Thiên chúa giáo, mà vẫn
có thể tìm thấy ích lợi trong Phật giáo. Đó鍊 là một điều tuyệt diệu.
Tricycle: Xin Thầy giải
thích giữ giới là gì?
TNH: Giữ giới là để bảo vệ chính
bản thân bạn và người thân của bạn; là để bảo vệ cho xã hội. Giới
luật thứ nhất: "Không sát sinh", có nghĩa là tôi thệ nguyện
không sát sanh, không khuyến khích người khác giết hại. Tôi thệ nguyện
sẽ làm mọi cách để bảo vệ sự sống, không chỉ bằng thân, bằng lời,
nhưng bằng cả cách tôi sống, cách tôi nghĩ suy. Khi thực tập chánh niệm,
bạn sẽ hiểu rằng đau khổ có dấy khởi là do mầm sống bị hủy diệt.
Hiểu như thế người ta sẽ dể dàng giữ giới luật nầy, cũng như bốn
giới luật kia, và xem chúng là kim chỉ nam cho cuộc sống.
Tricycle: Thầy vừa
nói: "để bảo vệ chính bản thân và gia đình." Xin thầy giải
thích rõ hơn đó là thế nào?
TNH: Nói cách khác là khi bạn giữ
giới không uống rượu, là bạn đã tự bảo vệ mình, bảo vệ gia đình,
chồng, vợ, con của bạn -cũng là bảo vệ xã hội. Vì nếu bạn không say
xỉn khi lái xe, là bạn đã bảo vệ mọi người -bản thân, gia đình bạn
và cả người khác. Nếu bạn bị tai nạn giao thông, gia đình bạn sẽ là
người đau khổ, mà người khác cũng có thể bị họa lây. Đơn giản thế
đó.
Tricycle: Độc giả của
Thiền sư có hàng ngàn người, vậy Thiền sư viết cho người ở trình độ
nào?
TNH: Mổi quyển sách đưọc viết
cho một loại độc giả. Thí dụ, Being Peace (An Bình) đưọc viết trước
tiên dành cho người tuổi trẻ và những người đến dự các khóa chuyên
tu. Khi đọc một cuốn sách, bạn có thể biết cuốn sách đó dành cho loại
độc giả nào. Các kinh điển, thánh kinh cũng thế. Khi chúa Jesus Chirst nói
với ai, Ngài cũng phải biết họ là ai, để biết phải nói với họ điều
gìﮠCũng vậy, khi đọc kinh điển, bạn phải biết trong kinh đó Đức Phật
đang thuyết giảng cho ai. Có thể Đức Phật không nói với bạn trong kinh
đó, mà nói với một người nào khác. Dầu cho những lời dạy của Đức
Phật có quí báu tới đây, nhưng nếu giảng sư không làm cho người nghe
hiểu đưọc, thì đó không phải là Phật pháp.
Tricycle: Người ta có
thể đạt đưọc Giác Ngộ bằng cách theo dỏi hơi thở một cách chánh niệm,
như Thầy vẫn thường dạy?
TNH: Chắc chắn là thế. Khi thực tập
thở có chánh niệm, bạn nhìn ra đưọc sự sân si, nổi khổ đau, lo lắng
trong lòng bạn. Khi bạn thở một cách chánh niệm, bạn thực hành quán
sát sâu xa nội tâm mình. Chúng ta là tập hợp của thọ, tưởng, hành và
thức. Bản tánh của mình là gì -nếu không phải là tất cả những thứ
nầy? Vì chúng ta có vọng tưởng, nên chúng ta có khổ đau, và nếu bạn
không biết bản tánh của các vọng tưởng của mình, bạn khó mà giải
thóat mình ra khỏi các khổ đau. Mà bản tâm, bản tánh của bạn là bản
tánh của thọ, tưởng, hành và thức.
Bản tâm, bản tánh không phải để
chỉ một cái gì trừu tượng, mà là để chỉ bản tánh của bạn, cũng là
bản tánh của tất cả vũ trụ, tất cả là Một. Nếu khi bạn tu thiền,
mà bạn bỏ mặc, không muốn biết đến những bất công trong xã hội,
không biết là con người biến hoại mổi ngày, có nghĩa là bạn chưa nhìn
ra đưọc bản tánh của mình, vì tất cả những thứ đó là sự vận
hành của tâm thức, bản tánh thật sự của ta.
Tricycle: Hình như những
điều Thầy dạy chủ yếu nhằm thay đổi tính cách con người.
TNH: Có thể nói đó là những vấn
đề của cuộc sống đời thường, nói cách khác là "có mặt trong từng
giây phút, sống trong từng giây phút".
Tricycle: Thí dụ, Thầy
giảng rất nhiều về tập sống hạnh phúc, như thể là sự chủ tâm tạo
ra hạnh phúc, ngay chính cố gắng đó cũng mang lại lợi ích, trong khi 'cuộc
sống đời thường" thì đầy rẫy những sân si, lo lắng, thất vọng.
TNH: Tôi nhận thấy người ta nói
quá nhiều về những tiêu cực, về những cái dở, cái sai. Nhưng ít ai
nói đến những điều không sai trái -ngay cả các nhà tâm lý học hình như
cũng phạm phải sai lầm nầy. Tại sao ta không làm khác đi, ta hãy quan sát
người bịnh, tìm những cái tốt của họ, phát huy những cái tốt của họ?
Mổi sáng thức dậy, hãy biết rằng
"Tôi còn sống", có nghĩa là tôi còn có hai mươi bốn giờ để sống,
để nhìn mọi người quanh tôi bằng đôi mắt cảm thông. Nếu bạn biết
đưọc bạn còn sống, còn có hai mươi bốn giờ để tạo ra những niềm
vui, điều đó cũng đủ để bạn cảm thấy hạnh phúc, và người chung
quanh bạn hạnh phúc. Đó là sự thực tập sống hạnh phúc.
Tricycle: Thầy trở
nên quá nổi tiếng đến nổi có người đã nói: "Thiền sư Thích Nhất
Hạnh là một phong trào, không phải là một người Thầy".
TNH: Tôi thì không nghĩ thế. Tôi chỉ
thấy mình là một người thầy, một vị tăng rất lười.
Tricycle Tôi không nghĩ
là nhiều người đồng ý với Thầy đâu.
TNH: Tôi có rất nhiều thì giờ cho
tôi. Không dể dàng được thế đâu. Vì bản tánh của tôi là muốn làm vừa
lòng mọi người, nên tôi rất khó từ chối các lời mời. Nhưng dần dần
tôi đã biết giới hạn của mình, biết từ chối, để nhập thất, dành
thì giờ cho thiền hành, tọa thiền, thì giờ chăm sóc vườn hoa, hay làm
những việc tôi thích. Tôi đã không xử dụng điện thoại hai mươi lăm
năm nay.
Thời khoá biểu của tôi không còn
dày kín nửa. Đó là một ân huệ. Tôi có gặp một vị cha Thiên Chúa
giáo ở Hòa Lan. Ông luôn đeo theo máy nhắn tin bên mình. Tôi hỏi: "Tại
sao ông lại phải làm thế?" Ông trã lời: "Tôi không có quyền bỏ
rơi các con chiên của tôi." Trong trường hợp đó, bạn cần có người
phụ tá. Vì bạn không thể tiếp tục giúp đở người khác, nếu bạn
không tự lo cho mình. Sư tự do, hạnh phúc, an bình của bạn rất quan trọng
cho người khác. Vì thế việc tự chăm lo cho bản thân rất quan trọng.
Tôi đã biết tự lo cho mình. Điều đó không có nghĩa là tôi phải quay lưng
với người khác, vì vậy tôi vẫn thường nói với những người làm
công tác giúp đở người khác. Tôi luôn bảo họ: "Các bạn làm việc
quá nhiều. Các bác sĩ, y tá, các cán sự xã hội, các bạn làm việc nhiều
quá. Nếu bạn trở nên quá căng thẳng, stress, thì bạn sẽ gục ngã,
không thể tiếp tục làm việc nữa. Vì thể các bạn -bằng mọi cách- phải
tìm cách bảo vệ mình. Hãy ngồi lại với nhau để tìm ra các biện pháp
bảo vệ mình. Nếu không bạn sẽ không thể giúp đở người khác bao lâu
nữa." Vì tôi đã khuyên người khác như thế, tôi cũng phải làm như
thế.
http://www.buddhismtoday.com/viet/khac/015-trochuyen.htm