- Dưới Bóng Cây
Vô Ưu
- Hà Vũ Trọng
-
Nguồn: Báo Doanh Nhân Sài Gòn – số 21-22
Đánh máy: Nhuận Yến
Hoa Sala hay Tha la, còn gọi là hoa đầu lân mang ý nghĩa thiêng liêng
đối với Phật Giáo Nguyên Thủy và Nam Tông, gắn bó với những sự kiện quan
trọng trong cuộc đời của Đức Phật Thích Ca.
Như
cây Bồ Đề trong Phật Giáo Đại Thừa, Sala thường trồng trong các sân chùa
Nam Tông ở Sri Lanka, Myanmar, Thái Lan, Campuchia, Lào và một số chùa
Khmer Nam Bộ. Tín đồ Hindu Giáo Ấn Độ cũng xem cây sala thiêng liêng và
thường trồng nơi đền thờ thần Shiva. Do kết cấu cả chùm hoa trông giống
rắn thần (naga), mỗi bông là đầu và miệng phùng mang che phần nhụy trung
tâm có hình một lingam của thần Shiva và nhiều shivalingam nhỏ bao quanh,
nên được gọi là Nagalingam hay “hoa Shivalingam”. Hình tượng này làm ta
liên hệ đến con rắn hổ mang chín đầu bảo vệ Đức Phật trong lúc ngài ngồi
nhập định 49 ngày dưới cội cây bồ đề. Hoa sala có mùi rất thơm, hương
tỏa xa thanh thoát, được xem là loài hoa vô ưu hay ưu đàm. Sala nở rộ
tượng trưng cho Phật Pháp (Dharma), và Đức Phật cuối cùng đã chọn giữa
bóng hai cây này (song thọ) để nằm nghỉ và đi vào Niết Bàn.
Trong phù điêu nghệ thuật Phật Giáo thường mô tả thân mẫu Đức Phật là
Hoàng Hậu Maya sinh nở trong vườn Lumbini, khi bà đưa cánh tay phải lên
vịn cành hái một đóa hoa sala và đã hạ sinh Thái Tử Siddhartha. Hoa sala
mọc từng chùm trực tiếp từ thân cây chứ không mọc từ cành hay ngọn như
những loài hoa khác, khiến ta có thể lý giải về biểu tượng Đức Phật được
sinh ra từ cạnh sườn của Hoàng Hậu Maya. Hình tượng nữ Yashi (Dạ xoa)
thân thể với vẻ đẹp lý tưởng đầy gợi cảm, nàng đang đứng dưới bóng cây
sala với bàn tay phải với lấy cành cây, thường thấy mô tả trong nghệ
thuật điêu khắc cổ. Thuật ngữ salabhanjika nguyên thủy gắn bó với lễ hội
phồn thực “hái hoa sala”, điêu khắc thể hiện những hình tượng đồng nhất
người nữ với cây, nhất là cây hoa sala. Ở Ấn Độ, ngày nay cây sala vẫn
được thờ cúng, đặc biệt với những cặp hiếm muộn.
Sala
có thể mọc cao lên đến 15m, tên khoa học là Couropita Guianensis, thuộc
họ dầu (Dipterocarpaceae). Hoa chỉ mọc từ thân chính, có màu cam lẫn đỏ
thắm và hồng, và mọc thành chùm trên cọng dài có khi tới 3m. Quả to tròn
màu xám (hình thù như trái đạn thần công nên tên tiếng Anh còn gọi là
Canon-ball tree) có mùi hắc khó ngửi, muốn trồng thành cây phải đợi hạt
bên trong thối đi mới nảy mầm, rồi bổ quả thối ra để lấy hạt trồng. Quá
trình này diễn ra đúng theo quan niệm phồn thực về sinh, diệt và tái tạo
trong Ấn Giáo. Ở Sài Gòn, có thể thấy một số cây sala trồng trong Chùa
Già Lam, Thảo Cầm Viên, Tao Đàn, Khu du lịch Bình Quới … Trong văn
chương, bài thơ Đây Tha La Xóm Đạo của Vũ Anh Khanh, mô tả một
xóm đạo thuộc vùng nổi tiếng về “cây ngọt trái lành” ở Tây Ninh, cho
thấy có sự giao thoa giữa các đạo Hindu, Phật Giáo và Thiên Chúa Giáo ở
một vùng đất vốn thuộc văn hóa Khmer.
Thuật ngữ “sala song thụ” trong tiếng Phạn nghĩa là sự kiên cố. Khi Phật
nhập diệt, hai cây “sala song thụ” cũng như người, chúng đau buồn và lá
đều biến thành màu trắng như một rừng chim hạc. Kinh Đại Bát Niết Bàn kể
rằng trên đoạn đường cuối cùng trong chuyến vân du về Câu Thi Na (Kushinagara)
cùng với A Nan Đa, vị thị giả của mình, Đức Phật bảo: “Này A Nan Đa, ta
cảm thấy mệt mỏi quá và muốn nằm nghĩ, hãy trải tấm tọa cụ ra giữa hai
cây sala, đầu hướng về phương Bắc”. Và khi Ngài nằm xuống thì hai cây
sala bỗng nở hoa mặc dù lúc đó không phải là mùa ra hoa. Rồi những đóa
hoa tươi thắm làm thành một cơn mưa hoa ngọt ngào, dịu mát như để tiễn
đưa đấng Đạo Sư về với cảnh giới chân như muôn thuở.
Phatphap.wordpress.com & phatphapnhiemmau.com
***
Chân thành cám ơn Tịnh Tú đã sưu tầm gởi bài.
http://www.buddhismtoday.com/viet/phattich/duoibongcayvouu.htm