Kinh
Giải Thâm Mật
HT. Thích Trí Quang dịch giải
Phẩm
1-6
Phẩm một: Mở Đầu
Phẩm hai: Thắng Nghĩa
Phẩm ba: Tâm Thức
Phẩm bốn: Tự Tánh
Phẩm năm: Vô tánh
Phẩm sáu: Du Dà
Phẩm
một: Mở Đầu [^]
Tôi nghe như vầy:
Một thời đức Thế tôn (1) ở
trong đại cung điện (1B) , nơi (2) được cấu trúc bằng bảy chất liệu
quí báu rực rỡ hơn hết, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp vô biên quốc
độ, nơi có vô số khu vức được trang sức tuyệt diệu và vị trí xen
nhau, nơi mà hình lượng tràn đầy một cách vô giới hạn và khó ước tính,
nơi mà hình lượng ấy siêu việt lĩnh vực ba cõi, nơi được tạo thành
bởi loại thiện căn tối thượng và siêu việt thế gian, nơi lấy tâm thức
cực trong sạch và cực tự tại mà làm bản thể, nơi đức Thế tôn đóng
đô, nơi các đại bồ tát (3) vân tập, nơi vô số tám bộ thường xuyên
tùy tùng, nơi sống (4) bằng sự vui thích mùi vị chánh pháp quảng đại,
nơi xuất phát mọi sự ích lợi chân thật cho chúng sinh, nơi dứt tuyệt
phiền não, tai nạn, buộc ràng và dơ bẩn, nơi tách rời các loại ma (5) ,
nơi được sự trang hoàng của Phật, một sự trang hoàng vượt quá mọi sự
trang hoàng, nơi lấy đại niệm, đại tuệ và đại hạnh mà làm đường
đi, nơi lấy sự chỉ vĩ đại và sự quán tinh tế mà làm cỗ xe, nơi lấy
sự không vĩ đại, sự vô tướng vĩ đại và sự vô nguyện vĩ đại mà
làm cửa vào, nơi kiến thiết trên hoa sen chúa làm bằng ngọc lớn và
trang trí bởi vô số lượng công đức (6) .
Lược Giải.-
Đoạn này nói về chỗ Phật thuyết
Giải thâm mật. Chỗ ấy, đại bồ tát thấy, là tha thọ dụng độ của
Phật, có 18 sự viên mãn (với 18 chữ nơi). Chỗ ấy đúng ra cũng nên nói
là biến hóa độ mà những kẻ khác thấy, nhưng đoạn này muốn đề cao
kinh này nên chỉ nói cái thấy thứ nhất.
Một chỗ và cùng lúc mà thấy tha
thọ dụng độ và thấy biến hóa độ là như trong Pháp hoa, Linh sơn mà thấy
Linh sơn tịnh độ hay thấy Linh sơn bình thường.
Nói Người Nói
Chính Văn.-
Còn đức Thế tôn thì tuệ giác cực
kỳ trong sạch (7) : hiện hành bất nhị (8) , đạt đến vô tướng (9) , đứng
vào chỗ đứng của các đức Thế tôn (10) , thể hiện tính bình đẳng của
các Ngài, đến chỗ không còn chướng ngại (11) , giáo pháp không thể
khuynh đảo, tâm thức không bị cản trở, cái được thiết lập không thể
nghĩ bàn, biết rõ như nhau đối với mọi việc quá khứ hiện tại và vị
lai, thân hình bủa ra khắp các thế giới, các pháp thì thông suốt, các hạnh
thì toàn hảo, trí biết không còn nghi hoặc, thân hiện không có phân biệt,
là tuệ giác mà tất cả Bồ tát cầu mong, chứng được cái thân đồng
nhất của chư Phật mà đứng ở bờ bến tối thượng bên kia, thực hiện
một cách không còn hỗn tạp về giải thoát và diệu trí của đức Thế
tôn, toàn chứng cảnh Phật không có chính giữa cũng không có bên cạnh,
cùng tận pháp giới, khắp không gian, và suốt thì gian.
Lược Giải.-
Phật mà đoạn này tả là tha thọ
dụng thân. Thuyết chủ Giải thâm mật là tha thọ dụng thân ấy. Đó cũng
là nói theo sự đề cao kinh này.
Nói Người Nghe
Chính Văn.-
Cùng ở với đức Thế tôn có
chúng đại thanh văn thuần hóa tất cả; toàn là con Phật; tâm khéo giải
thoát; trí khéo giải thoát; giới khéo thanh tịnh; hướng cầu cái vui của
chánh pháp; nghe chánh pháp rất nhiều, nghe thì nắm giữ trong trí, và cái
nghe như vậy được dồn chứa mãi; khéo nghĩ cái được nghĩ, khéo nói
cái được nói, khéo làm cái được làm (12) ; tuệ giác nhanh, tuệ giác
chóng, tuệ giác sắc, tuệ giác thoát ra, tuệ giác quyết trạch siêu việt,
tuệ giác lớn, tuệ giác rộng (13) , tuệ giác không ai đồng đẳng, thành
tựu những phẩm chất quí báu như vậy của tuệ giác; hoàn hảo ba thứ
minh trí; đạt được cái vui của chánh pháp ngay trong hiện tại và rất
là bậc nhất; là ruộng phước vừa sạch vừa lớn; hoàn thiện không thiếu
sự yên tĩnh của cử động; hoàn mãn không vơi sự ôn hòa của đức nhẫn;
khéo léo phụng hành giáo huấn của đức Thế tôn (14) .
Lược Giải.-
Đoạn này nói về chúng đại thanh
văn, 1 trong 2 chúng người nghe Giải thâm mật. Hãy chú ý ở chỗ đoạn này
không nói những sở trường của Thanh văn mà quan trọng nhất là "sở
tác dĩ biện, bất thọ hậu hữu", cho thấy kinh này không đề cao
Thanh văn định tánh là các vị chỉ "đãi đắc kỷ lợi". Thanh
văn đoạn này nói là Thanh văn hướng đại, với những đức tính liên hệ
đại thừa.
Chính Văn.-
Lại có chúng đại bồ tát từ
các cõi Phật hội lại ở đây, toàn là những vị đứng trong đại thừa,
đi trong đại thừa, đối với chúng sinh thì lòng rất bình đẳng, tách rời
mọi sự phân biệt là có thể phân biệt và không thể phân biệt (15) , chế
ngự các loại ma và thù địch, tách rời ý nghĩ của Thanh văn và Duyên
giác, sống bằng sự vui thích mùi vị chánh pháp quảng đại, vượt qua tất
cả năm sự sợ hãi (16) , thuần nhất bước vào địa vị không còn thoái
chuyển, thể hiện địa vị làm ngưng khổ não bức bách cho chúng sinh.
Danh hiệu các vị thượng thủ là đại bồ tát Giải thâm nghĩa ý (17) ,
đại bồ tát Như lý thỉnh vấn, đại bồ tát Pháp dũng, đại bồ tát
Thiêển thanh tịnh tuệ, đại bồ tát Quảng tuệ, đại bồ tát Đức bản,
đại bồ tát Thắng nghĩa sinh, đại bồ tát Quan tự tại, đại bồ tát Từ
thị, đại bồ tát Mạn thù (18) ...
Lược Giải.-
Đoạn này nói về chúng đại bồ
tát đến nghe kinh Giải thâm mật. Có 10 câu nói về 10 phẩm chất vĩ đại.
Nói Tâm Ly Ngôn Và Bất Nhị
Chính Văn.-
Phẩm
hai: Thắng Nghĩa (19) [^]
Vào lúc bấy giờ, ở trước đức
Thế tôn, đại bồ tát Như lý thỉnh vấn hỏi đại bồ tát Giải thâm
nghĩa ý: Tối thắng tử, nói các pháp bất nhị (20) thì các pháp là những
gì? tại sao lại bất nhị? Đại bồ tát Giải thâm nghĩa ý trả lời đại
bồ tát Như lý thỉnh vấn: Thiện nam tử, các pháp đại khái có hai, một
là hữu vi, hai là vô vi. Trong đây, hữu vi không phải hữu vi vô vi, vô vi
không phải vô vi hữu vi, (nên nói là bất nhị).
Đại bồ tát Như lý thỉnh vấn lại
hỏi đại bồ tát Giải thâm nghĩa ý: Tối thắng tử, như thế nào gọi
là hữu vi không phải hữu vi vô vi, vô vi không phải vô vi hữu vi? Đại bồ
tát Giải thâm nghĩa ý trả lời đại bồ tát Như lý thỉnh vấn: Thiện
nam tử, nói hữu vi thì đó là cái đức Bổn sư giả thiết; nếu là cái
đức Bổn sư giả thiết thì cái ấy biến kế chấp trước và ngôn ngữ
diễn tả (21) ; nếu là cái biến kế chấp trước và ngôn ngữ diễn tả
thì cuối cùng chỉ là bao cách biến kế chấp trước và ngôn ngữ diễn tả
chứ không phải chân thật, vì vậy mà không phải là hữu vi (22) . Nói vô
vi thì cũng sa vào ngôn ngữ (23) ; ngoài hữu vi vô vi mà nói gì chút ít đi
nữa thì cũng là như thế (24) . Thế nhưng không phải không sự thể mà
có nói phô; sự thể ấy là gì, là các thánh giả, bằng sự thấy biết rất
thánh, tách rời ngôn ngữ nên thể hiện sự chánh biến giác (đối với
pháp tánh); rồi chính nơi pháp tánh tách rời ngôn ngữ ấy, các ngài muốn
làm cho người khác cũng thể hiện chánh biến giác, nên giả thiết ngôn từ
mà nói là hữu vi (25) .
Thiện nam tử, nói vô vi thì đó cũng
là cái đức Bổn sư giả thiết; nếu là cái đức Bổn sư giả thiết thì
cái ấy biến kế chấp trước và ngôn ngữ diễn tả; nếu là cái biến kế
chấp trước và ngôn ngữ diễn tả thì cuối cùng chỉ là bao cách biến kế
chấp trước và ngôn ngữ diễn tả chứ không phải chân thật, vì vậy
mà không phải là vô vi (26) . Nói hữu vi thì cũng sa vào ngôn ngữ (27) ;
ngoài vô vi hữu vi mà nói gì chút ít đi nữa thì cũng là như thế (28) .
Thế nhưng không phải không sự thể mà có nói phô; sự thể ấy là gì,
là các thánh giả, bằng sự thấy biết rất thánh, tách rời ngôn ngữ
nên thể hiện sự chánh biến giác (đối với pháp tánh); rồi chính nơi
pháp tánh tách rời ngôn ngữ ấy, các ngài muốn làm cho người khác cũng
thể hiện chánh biến giác, nên giả thiết ngôn từ mà nói là vô vi.
Lược Giải.-
Đoạn này nói thắng nghĩa (Tâm hay
Như) thì ly ngôn và bất nhị.
Chính Văn.-
Lúc ấy đại bồ tát Như lý thỉnh
vấn lại hỏi đại bồ tát Giải thâm nghĩa ý: Tối thắng tử, như thế
nào gọi là sự thể các thánh giả, bằng sự thấy biết rất thánh, tách
rời ngôn ngữ nên thể hiện sự chánh biến giác (đối với pháp tánh), rồi
chính nơi pháp tánh tách rời ngôn ngữ ấy, các ngài muốn làm cho người
khác cũng thể hiện chánh biến giác, nên giả thiết ngôn từ mà hoặc
nói là hữu vi, hoặc nói là vô vi? Đại bồ tát Giải thâm nghĩa ý trả lời
đại bồ tát Như lý thỉnh vấn: Thiện nam tử, như nhà ảo thuật, hay đồ
đệ của nhà ảo thuật, đứng giữa ngã tư, gom cỏ lá ngói gạch, và những
vật liệu cùng việc, làm ra những ảo trạng tượng binh, mã binh, xa binh,
bộ binh, ma ni, chân châu, lưu ly, loa bối (29) , bích ngọc, san hô, kho tàng
tiền của, kho tàng thóc gạo... Những kẻ thuộc loại ngu đần, hiểu sai,
không trí thức, thì thấy nghe những ảo trạng trên các vật liệu rồi,
nghĩ rằng những gì mình thấy nghe thật là tượng binh cho đến kho tàng
thóc gạo..., lại y như sự thấy nghe ấy mà cố chấp và diễn tả, cho rằng
chỉ sự thấy nghe ấy là đúng, ai nói khác đi là dốt và láo cả. Những
kẻ như vậy sau đó rất cần quan sát lại. Còn những người thuộc loại
không ngu đần, hiểu đúng, có trí thức, thì thấy nghe những ảo trạng
trên các vật liệu rồi, nghĩ rằng những gì mình thấy nghe toàn không thật
tượng binh cho đến kho tàng thóc gạo..., thế nhưng có những ảo trạng
mê hoặc thị giác, nên tưởng đây là bản thân con voi và đây là chi tiết
trên bản thân ấy, cho đến tưởng đây là bản thân kho tàng thóc gạo
và đây là chi tiết trên bản thân ấy (29B) ; họ không y như sự thấy
nghe mà cố chấp và diễn tả, cho rằng chỉ sự thấy nghe ấy là đúng,
ai nói khác đi là dốt và láo cả. Nhưng họ muốn làm cho người khác cũng
biết sự thật như vậy nên cũng sử dụng ngôn từ. Những người như vậy
sau đó không cần quan sát nữa.
Tương tự như vậy, những kẻ thuộc
loại ngu phu, thuộc loại dị sinh (30) , chưa được tuệ giác siêu việt thế
gian của các vị thánh giả, thì không thể thấu hiểu pháp tánh tách rời
ngôn ngữ của các pháp, nên thấy nghe các pháp hữu vi vô vi rồi, nghĩ rằng
cái mình thấy nghe được đó quyết định thật là hữu vi vô vi, lại đúng
như sự thấy nghe ấy mà cố chấp và diễn tả, cho rằng chỉ sự thấy
nghe ấy là đúng, ai nói khác đi là dốt và láo cả. Những kẻ như vậy
sau đó rất cần quan sát lại. Còn những người không thuộc loại ngu phu,
đã thấy chân lý của thánh giả, đã được tuệ giác siêu việt thế
gian của thánh giả, thì thấu hiểu một cách đúng như sự thật về pháp
tánh tách rời ngôn ngữ của các pháp, nên thấy nghe các pháp hữu vi vô
vi rồi nghĩ rằng cái mình thấy nghe được đó quyết định không thật hữu
vi vô vi, thế nhưng có hành tướng (31) của sự phân biệt (32) như ảo trạng
mê hoặc tuệ giác (33) , nên có ý tưởng bản thân hữu vi vô vi, có ý tưởng
chi tiết nơi bản thân hữu vi vô vi; nghĩ như vậy nên không y như sự thấy
nghe mà cố chấp và diễn tả, cho rằng chỉ sự thấy nghe ấy là đúng,
ai nói khác đi là dốt và láo cả. Nhưng họ muốn làm cho người khác cũng
biết sự thật như vậy nên cũng sử dụng ngôn từ. Những người như vậy
sau đó không cần quan sát nữa.
Ấy vậy, Thiện nam tử, trong sự
thể này các vị thánh giả, bằng sự thấy biết rất thánh, tách rời
ngôn ngữ nên thể hiện sự chánh biến giác (đối với pháp tánh), rồi
chính nơi pháp tánh tách rời ngôn ngữ ấy, các ngài muốn làm cho người
khác cũng thể hiện chánh biến giác nên giả thiết ngôn từ mà nói là hữu
vi, nói là vô vi.
Lược Giải.-
Đoạn này giải thích tại sao thắng
nghĩa ly ngôn mà thánh giả có ngôn thuyết.
Chính Văn.-
Đại bồ tát Giải thâm nghĩa ý muốn
lặp lại ý nghĩa đã nói nên nói những lời chỉnh cú sau đây.
- Pháp tánh bất nhị
- tách rời ngôn ngữ
- mà Thế tôn nói
- thì rất sâu xa,
- không phải ngu phu
- có thể hiểu biết.
- Với pháp tánh ấy,
- những kẻ ngu phu
- thì bị mê hoặc
- vì sự ngu dốt,
- nên thích nắm lấy
- hai pháp y cứ (34) ,
- vận dụng ngôn từ
- hý luận đủ cách.
- Họ thành những kẻ
- thuộc nhóm bất định,
- hay còn hơn nữa.
- thuộc nhóm tà định,
- nên đã trôi lăn
- ở trong cái khổ
- của sự sống chết
- cực kỳ lâu dài;
- nay lại trái nghịch
- đối với tuệ giác
- cùng với ngôn luận
- rất là chính xác,
- nên trong vị lai
- họ phải sinh vào
- loài bò loài dê
- các loài tương tự.
- Lược Giải.-
Đoạn này dùng văn chỉnh cú mà
trùng tuyên C1 trong B1 của A2.
Nói Tâm Siêu Việt Tầm Tư
Chính Văn.-
Bấy giờ đại bồ tát Pháp dũng
thưa Phật: Kính bạch Thế tôn, phía đông cõi này, qua bảy mươi hai hằng
sa thế giới hệ, có thế giới hệ tên Đủ tiếng khen lớn, đức Thế tôn
giáo chủ hiệu Tiếng khen rộng lớn. Trước đây con từ cõi Phật ấy mà
đến cõi này. Tại cõi Phật ấy, con từng thấy một nơi có bảy mươi bảy
ngàn ngoại đạo, gồm cả các bậc thầy của họ, cùng ngồi với nhau. Để
nghĩ về sắc thái của thắng nghĩa các pháp, họ chung nhau bàn luận, cân
nhắc, xem xét. Suy tầm khắp cả mà rốt cuộc họ không biết được thắng
nghĩa của các pháp, chỉ có những cái biết phức tạp, mâu thuẫn, bất
định, nên họ chống nhau, cãi nhau, miệng lưỡi xuất ra giáo với lao mà
đâm thọc nhau, quấy phá nhau, rồi họ giải tán. Lúc ấy con nghĩ riêng như
vầy, sự xuất thế của các đức Thế tôn thật rất hiếm có, bởi vì
nhờ sự xuất thế ấy mà đối với cái thắng nghĩa siêu việt lĩnh vực
tầm tư (35) vẫn có những người thấu suốt chứng ngộ.
Đại bồ tát Pháp dũng kính bạch
như vậy rồi, đức Thế tôn dạy ngài: Thiện nam tử, đúng như vậy, đúng
như ông nói; đối với thắng nghĩa siêu việt tầm tư, Như lai đã chánh
biến giác, chánh biến giác rồi Như lai nói rõ cho người.
Lược Giải.-
Đoạn này nói mục đích và giá trị
xuất thế của Phật: sự xuất thế ấy là để nói về thắng nghĩa, làm
cho có người cũng chứng ngộ được thắng nghĩa ấy.
Chính Văn.-
Pháp dũng, Như lai nói thắng nghĩa
thì thánh giả tự chứng ngộ từ bên trong, còn đối tượng tầm tư thì
dị sinh chuyền cho nhau mà hiểu biết; thế nên, Pháp dũng, do điều này
mà ông nên biết thắng nghĩa siêu việt lĩnh vực tầm tư. Pháp dũng, Như
lai nói thắng nghĩa thì tuệ giác vô tướng lĩnh hội, còn tầm tư thì chỉ
biết đối tượng hữu tướng; thế nên, Pháp dũng, do điều này mà ông
nên biết thắng nghĩa siêu việt lĩnh vực tầm tư. Pháp dũng, Như lai nói
thắng nghĩa thì không thể nói phô, còn tầm tư thì chỉ biết bằng nói
phô; thế nên, Pháp dũng, do điều này mà ông nên biết thắng nghĩa siêu
việt lĩnh vực tầm tư. Pháp dũng, Như lai nói thắng nghĩa thì tuyệt hết
mọi sự biểu thị, còn tầm tư thì chỉ biết bằng sự biểu thị; thế
nên, Pháp dũng, do điều này mà ông nên biết thắng nghĩa siêu việt lĩnh
vực tầm tư. Pháp dũng, Như lai nói thắng nghĩa thì tuyệt hết mọi sự
tránh luận (35B) , còn tầm tư thì chỉ biết bằng sự tránh luận; thế
nên, Pháp dũng, do điều này mà ông nên biết thắng nghĩa siêu việt lĩnh
vực tầm tư.
Lược Giải.-
Đoạn này lấy 5 mặt mà nói thắng
nghĩa siêu việt tầm tư.
Chính Văn.-
Pháp dũng, nên nhận thức rằng, tựa
như có kẻ suốt đời đã quen mùi vị cay đắng, thì đối với mùi vị của
mật và đường, kẻ ấy không thể tầm tư, so sánh, tin hiểu. Hoặc như
những kẻ trong bao thì gian khẳng định dục vọng, lửa dục nung đốt, thì
đối với cái vui siêu thoát tinh tế do từ bên trong đã loại bỏ ngũ dục
(35C) , kẻ ấy không thể tầm tư, so sánh, tin hiểu. Hoặc như những kẻ
trong bao thì gian khẳng định ngôn từ, ưa thích ngôn từ hoa dạng của thế
gian, thì đối với cái vui lặng thinh thánh thiện do sự yên tĩnh từ bên
trong, kẻ ấy không thể tầm tư, so sánh, tin hiểu. Hoặc như những kẻ
trong bao thì gian khẳng định sự biểu thị của thấy nghe hay biết (36) ,
ưa thích những sự biểu thị có tính thế gian (36B) , thì đối với niết
bàn toàn hảo do hủy diệt mọi sự biểu thị và cái thân ngũ uẩn, kẻ
ấy không thể tầm tư, so sánh, tin hiểu. Hoặc như những kẻ mà trong bao
thì gian khẳng định về ngã sở, chiếm hữu và tránh luận, ưa thích mọi
sự tránh luận của thế gian, thì đối với sự không ngã sở, chiếm hữu
và tránh luận của nhân loại ở đại lục Bắc câu lô, kẻ ấy không thể
tầm tư, so sánh, tin hiểu. Tương tự như vậy, Pháp dũng, những kẻ tầm
tư thì đối với thắng nghĩa siêu việt cái biết của tầm tư, họ không
thể tầm tư, so sánh, tin hiểu.
Lược Giải.-
Đoạn này thí dụ về 5 mặt đã
nói ở trên. Thí dụ mà cũng chỉ việc. Ngài Chân đế phối hợp 5 sự này
với 5 cái vui: xuất gia, tách rời, yên lặng, chánh giác và niết bàn (Vạn
34/339B dẫn).
Chính Văn.-
Để lặp lại ý nghĩa đã nói,
lúc ấy đức Thế tôn nói những lời chỉnh cú sau đây.
- Chứng ngộ từ trong,
- vô tướng lĩnh hội,
- không thể nói phô,
- tuyệt hết biểu thị,
- đình chỉ tránh luận,
- thắng nghĩa như vậy
- siêu việt hết thảy
- sắc thái tầm tư.
Lược Giải.-
Đoạn này dùng văn chỉnh cú mà
trùng tuyên C2 trong B1 của A2.
Nói Tâm Phi Nhất Dị
Chính Văn.-
Lúc bấy giờ đại bồ tát Thiện
thanh tịnh tuệ thưa Phật: Bạch đức Thế tôn, Ngài thật kỳ diệu, cho
đến Ngài thật khéo nói, ấy là Ngài nói thắng nghĩa rất nhỏ, rất sâu,
khó thấu, vượt qua đặc tính đồng nhất hay dị biệt đối với các
hành. Bạch đức Thế tôn, chính tại cõi này, con từng chứng kiến một nơi
có các vị Bồ tát đồng đẳng tu hành chính xác về địa vị Thắng giải
hành (37) cùng ngồi với nhau, chung nhau nghĩ bàn thắng nghĩa đối với các
hành (38) là một hay khác nhau. Trong đó, một số nói thắng nghĩa với các
hành hoàn toàn là một; một số nói không phải thắng nghĩa với các hành
hoàn toàn là một, mà là tuyệt đối khác nhau; một số nghi hoặc, do dự,
nói các vị ấy ai thật ai dối, ai đúng ai sai, khi một số nói thắng nghĩa
với các hành là một, một số nói thắng nghĩa với các hành khác nhau. Bạch
đức Thế tôn, chứng kiến như vậy, con nghĩ riêng, rằng các thiện nam tử
này ngây thơ, không sáng, không khéo và không đúng; đối với thắng nghĩa
rất nhỏ, rất sâu và siêu việt nhất dị đối với các hành, họ không
thấu hiểu.
Đại bồ tát Thiện thanh tịnh tuệ
kính bạch như vậy rồi, đức Thế tôn dạy ngài: Thiện nam tử, đúng như
vậy, đúng như ông nói; các Thiện nam tử ấy ngây thơ, không sáng, không
khéo và không đúng; đối với thắng nghĩa rất nhỏ, rất sâu và siêu việt
nhất dị đối với các hành, họ không thấu hiểu. Lý do là vì, đối với
các hành, không phải khi nhận thức như vậy mà gọi là thấu hiểu hay chứng
ngộ thắng nghĩa.
Lược Giải.-
Đoạn này mở đầu nói về thực
thể với hiện tượng; thực thể ấy là thắng nghĩa (Như hay Tâm).
Chính Văn.-
(Trước hết), Thiện thanh tịnh tuệ,
nếu thắng nghĩa với các hành là một thì đáng lẽ hiện nay tất cả dị
sinh đã thấy đế lý, đã được niết bàn yên ổn, đã chứng bồ đề tối
thượng; nếu thắng nghĩa với các hành khác nhau thì đáng lẽ người đã
thấy đế lý không thể trừ khử các hành, không trừ khử các hành thì
không thể giải thoát tướng phược (39) , không giải thoát tướng phược
thì không thể giải thoát trọng phược (40) , không giải thoát hai phược
ấy thì không thể được niết bàn yên ổn, cũng không thể chứng bồ đề
tối thượng. (Nhưng), vì hiện nay các loại dị sinh không phải đã thấy
đế lý, không phải đã được niết bàn yên ổn, không phải đã chứng bồ
đề tối thượng, nên cho thắng nghĩa với các hành là một thì phi lý,
nói thắng nghĩa với các hành là một thì do đạo lý này mà ông nên biết
họ nói không đúng; (mặt khác), vì hiện nay không phải những người thấy
đế lý không thể trừ khử các hành mà là trừ khử được, không phải
không thể giải thoát tướng phược mà là giải thoát được, không phải
không thể giải thoát trọng phược mà là giải thoát được, giải thoát
được hai phược nên cũng được niết bàn yên ổn và chứng bồ đề tối
thượng, nên cho thắng nghĩa với các hành khác nhau thì phi lý, nói thắng
nghĩa với các hành khác nhau thì do đạo lý này mà ông nên biết họ nói
không đúng.
Thứ nữa, Thiện thanh tịnh tuệ, nếu
thắng nghĩa với các hành là một thì đáng lẽ các hành là tạp nhiễm thắng
nghĩa cũng tạp nhiễm; nếu thắng nghĩa với các hành khác nhau thì đáng lẽ
không phải cọng tướng của các hành gọi là thắng nghĩa (41) . (Nhưng), vì
hiện nay thắng nghĩa không phải là tạp nhiễm, (mặt khác), vì cọng tướng
của các hành gọi là thắng nghĩa, nên cho thắng nghĩa với các hành là một
hay khác nhau thì đều phi lý, nói thắng nghĩa với các hành là một hay
khác nhau thì do đạo lý này mà ông nên biết họ nói không đúng.
Sau nữa, Thiện thanh tịnh tuệ, nếu
thắng nghĩa với các hành là một thì đáng lẽ thắng nghĩa là phi sai biệt
các hành cũng phi sai biệt, đáng lẽ hành giả tu quán, thấy nghe hay biết
các hành rồi sau đó không còn tìm biết thắng nghĩa; nếu thắng nghĩa với
các hành khác nhau thì đáng lẽ không phải cái được hiển lộ bởi các
hành vô ngã vô tánh chính là thắng nghĩa, đáng lẽ tạp nhiễm và thanh tịnh
cùng lúc dị biệt mà song lập (42) . (Nhưng), vì hiện nay các hành là sai
biệt chứ không phải phi sai biệt, vì hành giả tu quán, thấy nghe hay biết
các hành rồi sau đó còn tìm biết thắng nghĩa, (mặt khác), vì chính cái
được hiển lộ bởi các hành vô ngã vô tánh gọi là thắng nghĩa, vì
không phải tạp nhiễm và thanh tịnh cùng lúc dị biệt mà song lập, nên
cho thắng nghĩa với các hành là một hay khác nhau thì đều phi lý, nói thắng
nghĩa với các hành là một hay khác nhau thì do đạo lý này mà ông nên biết
họ nói không đúng.
Lược Giải.-
Đoạn này có 3 đoạn nhỏ nói thắng
nghĩa siêu việt nhất dị. Tựu trung đáng chú ý nhất là 2 điểm: cọng
tướng của các hành là thắng nghĩa (ghi chú 41) và nhiễm tịnh không song
lập (ghi chú 42). Điểm trước là bản thể với hiện tượng, điểm sau
chính là nghĩa bản tịnh (chứ không có bản nhiễm).
Chính Văn.-
Thiện thanh tịnh tuệ, như sắc trắng
nơi loa bối, không dễ gì nói là một hay khác nhau với loa bối. Như sắc
trắng nơi loa bối, sắc vàng nơi vàng cũng vậy. Như khúc nhạc nơi âm
thanh đàn hầu, không dễ gì nói là một hay khác nhau với âm thanh đàn hầu.
Như hơi thơm nơi trầm đen, không dễ gì nói là một hay khác nhau với trầm
đen. Như vị cay nơi hạt tiêu, không dễ gì nói là một hay khác nhau với
hạt tiêu. Như vị cay nơi hạt tiêu, vị bùi nơi trái ha lê cũng vậy. Như
sự láng mịn nơi lụa tơ tằm, không dễ gì nói là một hay khác nhau với
lụa tơ tằm. Như váng sữa nơi sữa chín, không dễ gì nói là một hay
khác nhau với sữa chín. Như sự vô thường nơi các hành, sự khổ não nơi
hữu lậu, sự vô ngã nơi các pháp, không dễ gì nói là một hay khác nhau
với các hành, hữu lậu và các pháp. Sự thác loạn và tạp nhiễm nơi
tham, không dễ gì nói là một hay khác nhau với tham; như nơi tham, nơi sân
và nơi si cũng vậy. Tương tự như vậy, Thiện thanh tịnh tuệ, không thể
qui định thắng nghĩa với các hành là một hay khác nhau.
Thiện thanh tịnh tuệ, đối với
thắng nghĩa siêu việt một khác các hành như vậy, rất nhỏ và cực kỳ
rất nhỏ, rất sâu và cực kỳ rất sâu, khó biết và cực kỳ khó biết,
Như lai đã thể hiện chánh biến giác. Chánh biến giác rồi, Như lai nói
rõ cho người.
Lược Giải.-
Hai đoạn này, một, dùng 10 ví dụ
để nói sự phi nhất dị của thắng nghĩa, một, nói với thắng nghĩa ấy
Phật đã tự giác lại giác tha.
Chính Văn.-
Vào lúc bấy giờ, đức Thế tôn
muốn lặp lại ý nghĩa đã nói nên nói những lời chỉnh cú sau đây.
- Thắng nghĩa các hành (43)
- siêu việt một khác,
- phân biệt một khác
- là biết không đúng.
- Chúng sinh thì bị
- tướng phược trọng phược (44) ;
- siêng tu chỉ quán
- mới giải thoát được.
Lược Giải.-
Đoạn này dùng chỉnh cú mà trùng
tuyên C3 trong B1 của A2.
Nói Tâm Phổ Biến Nhất Vị
Chính Văn.-
Lúc ấy đức Thế tôn hỏi trưởng
lão Thiện hiện: Thiện hiện, trong chúng sinh giới, trưởng lão biết bao
nhiêu người có tăng thượng mạn, do tăng thượng mạn chi phối mà xác định
sự hiểu biết của mình (45) ? bao nhiêu người không tăng thượng mạn mà
xác định sự hiểu biết của mình? Trưởng lão Thiện hiện thưa Phật: Bạch
đức Thế tôn, trong chúng sinh giới, con biết chỉ có một số người không
tăng thượng mạn mà xác định sự hiểu biết của mình, nhưng có vô số
người có tăng thượng mạn, do tăng thượng mạn chi phối mà xác định sự
hiểu biết của mình. Bạch đức Thế tôn, có một lần con ở chỗ thanh vắng
trong rừng cây lớn. Bấy giờ có nhiều vị Bí sô cũng ở trong rừng ấy,
gần con. Các vị Bí sô này, trong phần sau của ban ngày, lần lượt hội lại,
căn cứ sự hiện quán có thủ đắc mà nói các pháp, xác định sự hiểu
biết của mình. Tựu trung, một số do thủ đắc về uẩn: thủ đắc đặc
tính của uẩn, thủ đắc sự phát sinh của uẩn, thủ đắc sự tận diệt
của uẩn, thủ đắc sự tác chứng về sự tận diệt của uẩn, nên xác
định sự hiểu biết của mình. Như một số do thủ đắc về uẩn, một
số do thủ đắc về xứ và một số do thủ đắc về duyên khởi thì cũng
như vậy. Một số do thủ đắc về thực: thủ đắc đặc tính của thực,
thủ đắc sự phát sinh của thực, thủ đắc sự tận diệt của thực, thủ
đắc sự tác chứng về sự tận diệt của thực, nên xác định sự hiểu
biết của mình. Một số do thủ đắc về đế: thủ đắc đặc tính của
đế, thủ đắc sự biến tri về đế, thủ đắc sự vĩnh đoạn về đế,
thủ đắc sự tác chứng về đế, thủ đắc sự tu tập về đế, nên
xác định sự hiểu biết của mình. Một số do thủ đắc về giới: thủ
đắc đặc tính của giới, thủ đắc chủng loại của giới, thủ đắc
đa dạng của giới, thủ đắc sự tận diệt của giới, thủ đắc sự tác
chứng về sự tận diệt của giới, nên xác định sự hiểu biết của mình.
Một số do thủ đắc về niệm trú : thủ đắc đặc tính của niệm trú,
thủ đắc sự năng trị và sự sở trị của niệm trú, thủ đắc sự tu
tập về niệm trú, thủ đắc sự chưa phát sinh thì làm cho phát sinh của
niệm trú, thủ đắc sự đã phát sinh thì làm cho kiên cố, bội phần tu tập
cao lên và rộng ra của niệm trú, nên xác định sự hiểu biết của mình.
Như một số do thủ đắc về niệm trú, những số do thủ đắc về chính
đoạn, do thủ đắc về thần túc, do thủ đắc về căn, do thủ đắc về
lực, do thủ đắc về giác chi, thì cũng như vậy. Một số do thủ đắc về
tám chi thánh đạo: thủ đắc đặc tính của tám chi thánh đạo, thủ đắc
sự năng trị và sự sở trị của tám chi thánh đạo, thủ đắc sự tu tập
về tám chi thánh đạo, thủ đắc sự chưa phát sinh thì làm cho phát sinh của
tám chi thánh đạo, thủ đắc sự đã phát sinh thì làm cho kiên cố, bội
phần tu tập cao lên và rôểng ra của tám chi thánh đạo, nên xác định sự
hiểu biết của mình (46) . Bạch đức Thế tôn, con chứng kiến như vậy
thì nghĩ riêng như vầy, các vị trưởng lão này căn cứ sự hiện quán
có thủ đắc mà nói các pháp, xác định sự hiểu biết của mình như thế,
thì biết các vị toàn là tăng thượng mạn, bị tăng thượng mạn chi phối,
nên không thể thấu hiểu đặc tính phổ biến toàn thể và đồng nhất tính
vị của thắng nghĩa. Vì thế nên đức Thế tôn thật kỳ diệu, cho đến
đức Thế tôn thật khéo nói, ấy là Ngài nói thắng nghĩa rất nhỏ và
cùng cực rất nhỏ, rất sâu và cùng cực rất sâu, khó biết và cùng cực
khó biết, phổ biến toàn thể và đồng nhất tính vị. Bạch đức Thế tôn,
các vị Bí sô tu học trong chánh pháp mà còn khó thấu hiểu đặc tính phổ
biến nhất vị của thắng nghĩa, huống chi những người ngoại đạo.
Lược Giải.-
Đoạn này cho thấy C4 này cốt nói
tiểu thừa nhiều hơn, cũng như C3 trước đây nhắm nhiều hơn vào ngoại
đạo (nhất là các thuyết bản thể luận).
Chính Văn.-
Bấy giờ đức Thế tôn bảo trưởng
lão Thiện hiện: đúng như vậy, trưởng lão Thiện hiện; đối với thắng
nghĩa rất nhỏ và cùng cực rất nhỏ, rất sâu và cùng cực rất sâu,
khó biết và cùng cực khó biết, phổ biến toàn thể và đồng nhất tính
vị, Như lai đã thể hiện chánh biến giác. Chánh biến giác rồi, Như lai
nói rõ cho người.
(Trước hết), Thiện hiện, Như lai
đã nói cái thanh tịnh sở duyên (47) nơi toàn thể năm uẩn chính là thắng
nghĩa; Như lai đã nói cái thanh tịnh sở duyên nơi toàn thể mười hai xứ,
mười hai duyên khởi, bốn thực, bốn đế, mười tám giới, bốn niệm
trú, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi và
tám thánh đạo, chính là thắng nghĩa. Cái thanh tịnh sở duyên ấy, nơi toàn
thể năm uẩn, Nó là đồng nhất tính vị, không có dị biệt; như nơi toàn
thể năm uẩn, thì nơi toàn thể mười hai xứ, cho đến nơi toàn thể tám
thánh đạo, Nó cũng là như vậy, đồng nhất tính vị, không có dị biệt.
Thế nên, Thiện hiện, do đạo lý này mà trưởng lão hãy nhận thức thắng
nghĩa là phổ biến toàn thể, đồng nhất tính vị.
Thứ nữa, Thiện hiện, các vị Bí
sô tu quán, thấu hiểu chân như thắng nghĩa vô ngã nơi một uẩn, thì
không cần tìm cầu chân như thắng nghĩa ấy riêng biệt nơi các uẩn
khác, nơi mười hai xứ cho đến nơi tám thánh đạo. Và chính cái trí
thích ứng với chân như thắng nghĩa bất nhị này làm căn cứ mà thẩm cứu
tiến chứng chân như thắng nghĩa phổ biến toàn thể và đồng nhất tính
vị (48) . Thế nên, Thiện hiện, do đạo lý này mà trưởng lão hãy nhận
thức thắng nghĩa là phổ biến toàn thể và đồng nhất tính vị.
Sau nữa, Thiện hiện, như năm uẩn
thì triển chuyển khác nhau, như mười hai xứ cho đến tám thánh đạo thì
cũng triển chuyển khác nhau, nếu chân như thắng nghĩa vô ngã của toàn thể
các pháp ấy mà cũng khác nhau, thì chân như thắng nghĩa này đáng lẽ cũng
có nhân tố, do nhân tố xuất sinh; nếu do nhân tố xuất sinh thì đáng lẽ
là hữu vi, nếu là hữu vi thì đáng lẽ không phải thắng nghĩa, nếu không
phải thắng nghĩa thì đáng lẽ phải tìm cầu thắng nghĩa nào khác nữa.
(Nhưng), Thiện hiện, do chân như thắng nghĩa vô ngã không có nhân tố,
không phải nhân tố xuất sinh, cũng không phải hữu vi, mà đích là thắng
nghĩa, (nên) chứng ngộ thắng nghĩa ấy rồi thì không còn tìm cầu thắng
nghĩa nào khác nữa, mà (thấy) chỉ có thường xuyên, vĩnh viễn, Như lai
xuất thế hay không xuất thế, pháp tánh các pháp vẫn an lập, pháp giới
các pháp vẫn an trú (49) . Thế nên, Thiện hiện, do đạo lý này mà trưởng
lão hãy nhận thức thắng nghĩa là phổ biến toàn thể và đồng nhất tính
vị.
Lược Giải.-
Đoạn này có 3 đoạn nhỏ nói thắng
nghĩa là phổ biến và nhất vị.
Chính Văn.-
Thiện hiện, tựa như trong toàn thể
hình sắc khác nhau, đa dạng và đa số, hư không vẫn không hình sắc,
không phân biệt, không biến đổi, mà là phổ biến và nhất vị. Tương tự
như vậy, nơi toàn thể các pháp khác đặc tính và khác sắc thái, thắng
nghĩa vẫn là phổ biến và nhất vị.
Lược Giải.-
Đoạn này nói thắng nghĩa phổ biến
và nhất vị bằng ví dụ hư không.
Chính Văn.-
Vào lúc bấy giờ, đức Thế tôn
muốn lặp lại ý nghĩa đã nói nên nói những lời chỉnh cú sau đây.
- Chính cái thắng nghĩa
- phổ biến nhất vị
- Như lai nói là
- không có khác nhau.
- Nếu có kẻ nào
- phân biệt khác nhau,
- kẻ ấy u mê
- thượng mạn chi phối.
Lược Giải.-
Đoạn này trùng tuyên C4 trong B1 của
A2. Phẩm hai của Giải thâm mật chấm hết ở đây, cho thấy cái Tâm của
Phật nói siêu việt như thế nào. Từ sau đây cho đến hết Giải thâm mật,
sẽ cho thấy cái Tâm siêu việt ấy là thế nào.
Nói Tâm Ấy Là Cảnh Sở Quán
- D1. Nói Tâm Ấy Là Căn Bản Của Các Pháp (Phẩm
3)
- D2. Nói Các Pháp Của Tâm Ấy Biểu Hiện
- Đ1. Nói Tính Cách Có Của Các Pháp (Phẩm 4)
- Đ2. Nói Tính Cách Không Của Các Pháp (Phẩm 5)
- E1. Mở Đầu Nói 3 Vô Tánh
- E2. Giải Thích 3 Vô Tánh
- E3. Tiếp Nhận Lý Giải
- E4. Đối Chiếu Đề Cao
- E5. Danh Hiệu Và Lợi Ích Của Pháp Thoại
Nói Tâm Ấy Là Căn Bản Của Các
Pháp
Chính Văn.-
Phẩm ba: Tâm Thức (50) [^]
Lúc bấy giờ đại bồ tát Quảng
tuệ thưa Phật: Bạch đức Thế tôn, như Ngài nói Bồ tát khéo biết mật
nghĩa (51) tâm ý thức, vậy Bồ tát khéo biết mật nghĩa tâm ý thức là
ngang đâu mới được gọi là Bồ tát khéo biết mật nghĩa tâm ý thức?
và ngang đâu mới được Ngài qui định vị Bồ tát ấy là Bồ tát khéo
biết mật nghĩa tâm ý thức (52) ? Đại bồ tát Quảng tuệ bạch hỏi như
vậy rồi, đức Thế tôn dạy ngài: Tốt lắm, Quảng tuệ, ông có thể hỏi
Như lai cái thâm nghĩa như vậy. Vậy là ông muốn lợi ích yên vui cho vô lượng
chúng sinh. Ông thương tưởng cả thế giới loài người, và tám bộ loại
khác, muốn làm cho họ được lợi thật, được yên vui, nên phát ra câu hỏi
vừa rồi. Ông hãy nghe kyծ Như lai sẽ nói cho ông về mật nghĩa tâm ý thức.
Lược Giải.-
Phẩm này tiêu đề nói về tâm ý
thức, nhưng thực ra nói nhiều hơn về bản thức, cho thấy Nó là cái Tâm
siêu việt (đã nói và còn nói đến hết kinh), là cái căn bản của các
pháp (sẽ nói trong các phẩm 4 và 5).
Chính Văn.-
(Trước hết), Quảng tuệ, ông nên
nhận thức rằng sự sinh tử trong sáu đường, chúng sinh chết ở thế giới
nào rồi sinh vào thế giới nào (53) , thì thân thể hoặc sinh trong loài
sinh bằng trứng, hoặc sinh trong loài sinh bằng thai, hoặc sinh trong loài
sinh bằng ẩm thấp, hoặc sinh trong loài sinh bằng biến hóa. Sự sinh ấy
đầu tiên do chủng tử thức vốn đã thành thục nay triển chuyển hóa hợp,
tuần tự lớn lên (53B) , với hai sự chấp thọ của thức ấy: một là chấp
thọ các sắc căn và sở y của các sắc căn, hai là chấp thọ chủng tử
của tướng, danh và phân biệt, loại chủng tử do ngôn từ hý luận mà
có (54) . Sinh trong thế giới có hình sắc thì có đủ hai sự chấp thọ vừa
nói, còn sinh trong thế giới không hình sắc thì không đủ hai sự chấp thọ
ấy (55) .
Thứ nữa, Quảng tuệ, thức ấy
cũng tên là a đà na, vì nó theo mà nắm giữ thân thể; cũng tên là a lại
da, vì nó chấp thọ mà cùng yên cùng nguy với thân thể; cũng tên là tâm,
vì nó do sắc thanh hương vị xúc pháp tích tụ tăng trưởng (56) .
Sau nữa, Quảng tuệ, chính a đà na
thức làm nền tảng và xây dựng mà phát sinh sáu thức nhãn nhĩ tyՠthiệt
thân ý: do nhãn căn và sắc cảnh làm duyên tố mà phát sinh nhãn thức, đồng
thời đồng cảnh có ý thức cùng phát sinh với nhãn thức ấy; do các căn
nhĩ tyՠthiệt thân và các cảnh thanh hương vị xúc làm duyên tố mà phát
sinh các thức nhĩ tyՠthiệt thân, đồng thời đồng cảnh có ý thức cùng
phát sinh với các thức nhĩ tyՠthiệt thân ấy. Như vậy nếu một lúc nào
đó chỉ có một thức phát sinh thì lúc đó chỉ có một ý thức cùng
phát sinh với một thức ấy, nếu một lúc nào đó có hai đến năm thức
phát sinh thì lúc đó cũng chỉ có một ý thức cùng phát sinh với hai đến
năm thức ấy. Ví như dòng nước chảy vừa mạnh vừa lớn, nếu có duyên
tố nổi một cơn sóng thì một cơn sóng nổi lên, nếu có duyên tố nổi
hai đến nhiều cơn sóng thì hai đến nhiều cơn sóng nổi lên, nhưng bản
thân dòng nước vẫn chảy mãi, không đứt không hết. Lại như mặt
gương tốt và sáng, nếu có duyên tố hiện một hình ảnh thì chỉ một
hình ảnh hiện ra, nếu có hai đến nhiều duyên tố hiện hai đến nhiều
hình ảnh thì hai đến nhiều hình ảnh hiện ra, nhưng không phải mặt gương
biến thành hình ảnh, cũng không có sự hết hiện hình ảnh. Tương tự
như vậy, do dòng nước a đà na thức làm nền tảng và xây dựng, nên một
lúc nào đó có duyên tố phát sinh của một thức thì lúc đó một thức
phát sinh, nếu một lúc nào đó có duyên tố phát sinh của hai đến năm thức
thì lúc đó có hai đến năm thức phát sinh (57) .
Lược Giải.-
Đoạn này có 3 đoạn nhỏ, nói bản
thức là căn bản của thân thể (và thế giới của thân thể) của sự sống
(và đời sống) của các thức (và đối tượng của các thức). Một cách
nhìn khác, năng tính (chủng tử) và biểu hiện (hiện hành) của các pháp
toàn là bản thức. Cái gọi là thế giới chỉ là sự biểu hiện tương tự
(cọng biến) của các nghiệp thức tương tự (cọng nghiệp).
Chính Văn.-
Quảng tuệ, như trên là Bồ tát do
cái trí pháp trú (58) làm nền tảng và xây dựng mà khéo biết mật nghĩa
tâm ý thức. Thế nhưng Như lai không ngang đây qui định vị Bồ tát ấy
là Bồ tát khéo biết tất cả mật nghĩa của tâm ý thức. Quảng tuệ nếu
Bồ tát từ bên trong và rành rẽ, đúng như sự thật mà không thấy (59) a
đà na và a đà na thức, không thấy a lại da và a lại da thức, không thấy
tích tập và tích tập tâm, không thấy nhãn căn sắc cảnh và nhãn thức,
cho đến không thấy ý căn pháp cảnh và ý thức, như thế mới gọi là vị
Bồ tát khéo biết thắng nghĩa, và ngang đây Như lai qui định vị Bồ tát
ấy là Bồ tát khéo biết thắng nghĩa; cũng ngang đây gọi là vị Bồ tát
khéo biết tất cả mật nghĩa của tâm ý thức, và cũng ngang đây Như lai
qui định vị Bồ tát ấy là Bồ tát khéo biết tất cả mật nghĩa của tâm
ý thức.
Lược Giải.-
Đoạn này đáp 2 câu hỏi mà, nói
chung, biết tâm thức chưa phải khéo biết, biết tâm thức tự siêu việt
(biết chân như thắng nghĩa của tâm thức) mới khéo biết. Để dẫn ra cái
biết này, mạt na đã được ẩn lược.
Chính Văn.-
Muốn lặp lại ý nghĩa đã nói,
nên lúc bấy giờ đức Thế tôn nói những lời chỉnh cú sau đây.
- Thức a đà na
- cùng cực vi tế,
- tất cả chủng tử
- như dòng nước mạnh (59B) .
- Như lai không nói
- cho kẻ phàm ngu,
- sợ họ phân biệt
- chấp làm bản ngã.
Lược Giải.-
Chỉnh cú này cho thấy càng rõ cái
lý do ẩn lược mạt na, cái ý thức về ngã. Do vậy, nói a lại da là cốt
phủ nhận Phạn thể (bản ngã) và thần ngã (tự ngã), nhưng không biết
đúng như sự thật thì có thể a lại da cũng sẽ bị coi như bản ngã và
tự ngã.
Nói Tính Cách Có Của Các Pháp
Chính Văn.-
Phẩm
bốn: Tự Tánh (60) [^]
Lúc bấy giờ đại bồ tát Đức bản
thưa Phật: bạch đức Thế tôn, như Ngài nói Bồ tát khéo biết tánh của
các pháp, vậy Bồ tát khéo biết tánh của các pháp là ngang đâu mới được
gọi là Bồ tát khéo biết tánh của các pháp? và ngang đâu mới được Ngài
qui định vị Bồ tát ấy là Bồ tát khéo biết tánh của các pháp? Đại
bồ tát Đức bản bạch hỏi như vậy rồi, đức Thế tôn dạy ngài: Tốt
lắm, Đức bản, ông có thể hỏi Như lai cái thâm nghĩa như vậy. Vậy là
ông muốn lợi ích yên vui cho vô lượng chúng sinh. Ông thương tưởng cả
thế giới loài người, và tám bộ loại khác, muốn làm cho họ được lợi
thật, được yên vui, nên phát ra câu hỏi vừa rồi. Ông hãy nghe kyծ Như
lai sẽ nói cho ông về tánh của các pháp.
Lược Giải.-
Phẩm này nói về 3 tánh, cho thấy
Phật nói có thì cái có ấy là thế nào.
Chính Văn.-
Đức bản, tánh của các pháp đại
lược có ba mặt: một là biến kế chấp tánh, hai là y tha khởi tánh, ba
là viên thành thật tánh. Biến kế chấp tánh là thế nào, là tự tánh và
sai biệt (60B) của các pháp, được giả thiết bởi danh từ, cho đến làm
cho theo đó mà phát sinh ngôn ngữ. Y tha khởi tánh là thế nào, là đặc tính
duyên sinh của các pháp, cái này có thì cái kia có, cái này sinh thì cái
kia sinh, vô minh duyên sinh hành, cho đến tập hợp cả đống đau khổ thuần
nhất và lớn lao. Viên thành thật tánh là thế nào, là chân như nhất quán
của các pháp, chân như mà Bồ tát phải do các duyên tố tinh tiến dũng mãnh,
tác ý đúng lý và tư duy không ngược mới thông đạt, bằng vào sự
thông đạt này mà tuần tự tu tập, cho đến vô thượng chánh biến giác
mới chứng ngộ viên mãn.
Lược Giải.-
Đoạn này lược giải 3 tự tánh.
Chính Văn.-
Đức bản, như người bị bịnh màng
mắt, cái màng mắt ấy biến kế chấp tánh cũng vậy. Như người bị bịnh
màng mắt thấy những ảo ảnh tóc lông ong ruồi lá diếp giây sắn hay
xanh vàng đỏ trắng, những ảo tượng ấy y tha khởi tánh cũng vậy. Như
người mắt đã trong sáng, hết hẳn màng mắt, bản tính con mắt trong
sáng nhìn thấy cảnh vật không thác loạn, cảnh vật không thác loạn ấy
viên thành thật tánh cũng vậy.
Lại tựa như ngọc bạch châu trong
suốt, nếu nhuộm màu xanh (61) thì thấy như ngọc đế thanh, do ngộ nhận
là ngọc đế thanh mà làm cho người lầm lẫn thác loạn; nếu nhuộm màu
đỏ thì thấy như ngọc hổ phách, do ngộ nhận là ngọc hổ phách mà làm
cho người lầm lẫn thác loạn; nếu nhuộm màu lục thì thấy như ngọc sát
sắc, do ngộ nhận là ngọc sát sắc mà làm cho người lầm lẫn thác loạn;
nếu nhuộm màu vàng thì thấy như hoàng kim, do ngộ nhận là hoàng kim mà
làm cho người lầm lẫn thác loạn. Tương tự nơi ngọc bạch châu trong suốt
mà có màu sắc, nơi y tha khởi tánh mà có tập khí ngôn từ của biến kế
chấp tánh thì cũng như vậy; tương tự nơi ngọc bạch châu trong suốt mà
có những ngộ nhận đế thanh hổ phách sát sắc hoàng kim, nơi y tha khởi
tánh mà có biến kế chấp tánh thì cũng như vậy; tương tự ngọc bạch
châu trong suốt, y tha khởi tánh thì cũng như vậy; tương tự nơi ngọc bạch
châu trong suốt, đế thanh hổ phách sát sắc hoàng kim luôn luôn và vĩnh viễn
không thật có và không đặc tính, nơi y tha khởi tánh, cái viên thành thật
tánh mà biến kế chấp tánh luôn luôn và vĩnh viễn không thật có và
không đặc tính thì cũng như vậy (61B) .
Lược Giải.-
Đoạn này nói về 3 tánh bằng 2
ví dụ. Tổng quan nghĩa lý ở kinh này cũng như ở các kinh luận khác, có
thể nói 3 tánh như sau. A lại da mặt ẩn là chủng tử của các pháp, mặt
hiện là hiện hành của các pháp, các pháp ấy là y tha khởi tánh. Ngộ nhận
các pháp như vậy là ngã pháp, ngã pháp ấy là biến kế chấp tánh. Giác
ngộ a lại da như vậy vẫn chân như, chân như ấy là viên thành thật
tánh. Như ngọc trong hiện ra đủ màu là y tha, lầm màu ấy là thật là biến
kế, biết ngọc vẫn trong là viên thành (nói cách khác theo chính văn, biết
màu ấy không thật là viên thành).
Chính Văn.-
Đức bản, biết do tướng và danh
tương ứng làm duyên tố thì biết được biến kế chấp tánh; nơi y tha
khởi tánh, biết cái chấp của biến kế chấp tánh làm duyên tố thì biết
y tha khởi tánh; nơi y tha khởi tánh, biết không có cái chấp của biến kế
chấp tánh làm duyên tố thì biết viên thành thật tánh.
Lại nữa, nếu Bồ tát có thể nơi
y tha khởi tánh của các pháp mà đúng như sự thật biết biến kế chấp
tánh, thì thế là đúng như sự thật biết sự vô tướng của các pháp; nếu
Bồ tát đúng như sự thật biết y tha khởi tánh, thì thế là đúng như sự
thật biết sự tạp nhiễm của các pháp; nếu Bồ tát đúng như sự thật
biết viên thành thật tánh, thì thế là đúng như sự thật biết sự thanh
tịnh của các pháp. Bồ tát nếu nơi y tha khởi tánh mà đúng như sự thật
nhận biết sự vô tướng thì có thể hủy diệt sự tạp nhiễm, nếu có
thể hủy diệt sự tạp nhiễm thì có thể chứng đắc sự thanh tịnh.
Lược Giải.-
Đoạn này nói sự tu quán về 3 tự
tánh.
Chính Văn.-
Đức bản, Bồ tát do đúng như sự
thật mà biết biến kế chấp tánh, y tha khởi tánh và viên thành thật
tánh, nên cũng đúng như sự thật mà nhận biết sự vô tướng, sự tạp
nhiễm và sự thanh tịnh. Đúng như sự thật mà nhận biết sự vô tướng
nên hủy diệt sự tạp nhiễm, hủy diệt sự tạp nhiễm nên chứng đắc
sự thanh tịnh: ngang đây gọi là vị Bồ tát khéo biết tánh của các
pháp, và cũng ngang đây Như lai qui định vị Bồ tát ấy là Bồ tát khéo
biết tánh của các pháp.
Lược Giải.-
Đoạn này kết thúc bằng cách đáp
2 câu hỏi.
Chính Văn.-
Lúc bấy giờ đức Thế tôn muốn
nói lại ý nghĩa đã nói nên nói những lời chỉnh cú sau đây.
- Nếu không biết rõ
- về sự vô tướng
- thì sự tạp nhiễm
- không thể hủy diệt,
- nếu sự tạp nhiễm
- không thể hủy diệt
- thì sự thanh tịnh
- không thể chứng đắc (62) .
- Không hề quán sát
- lỗi lầm các hành,
- sự phóng dật này
- làm hại chúng sinh.
- Nên trong hai mặt
- trú pháp động pháp (62B)
- sự nhác làm cho
- đã không lại có (63) :
- mất hỏng đến thế
- thật đáng xót thương.
Lược Giải.-
Kết thúc Đ1 nói tính cách có của
các pháp.
Mở Đầu Nói 3 Vô Tánh
Chính Văn.-
Phẩm
năm: Vô tánh (64) [^]
Lúc ấy đại bồ tát Thắng nghĩa
sinh thưa Phật: Bạch đức Thế tôn, con từng một mình ở chỗ thanh vắng,
tâm trí tầm tư như vầy, bằng nhiều mặt, đức Thế tôn đã nói đặc tính,
phát sinh, tận diệt, vĩnh đoạn và biến tri của năm uẩn; như Ngài đã
nói năm uẩn, thì Ngài đã nói mười hai xứ, mười hai duyên khởi và bốn
thực cũng như vậy; bằng nhiều mặt, Ngài đã nói đặc tính, biến tri, vĩnh
đoạn, tác chứng và tu tập của bốn đế; bằng nhiều mặt, Ngài đã
nói đặc tính, chủng loại, đa dạng, vĩnh đoạn và biến tri của mười
tám giới; bằng nhiều mặt, Ngài đã nói đặc tính, năng trị, sở trị,
tu tập chưa sinh thì phát sinh, đã sinh thì kiên cố, bội phần tu tập cao
lên và rộng ra của bốn niệm trú; như Ngài đã nói bốn niệm trú, thì
Ngài đã nói bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác
chi và tám thánh đạo cũng như vậy. Nhưng đức Thế tôn lại nói các
pháp toàn không, không sinh không diệt, bản lai vắng bặt, tự tánh niết
bàn. Bạch đức Thế tôn, con chưa hiểu rõ do mật ý nào mà Ngài nói như
vậy? Con xin thỉnh vấn Ngài về nghĩa ấy; xin Ngài thương mà giải thích
cho chúng con về mật ý mà Ngài nói các pháp toàn không, không sinh không diệt,
bản lai vắng bặt, tự tánh niết bàn. Bấy giờ đức Thế tôn bảo đại
bồ tát Thắng nghĩa sinh: Tốt lắm, Thắng nghĩa sinh, sự tầm tư của ông
rất là đúng lý. Tốt lắm, Thắng nghĩa sinh, ông có thể hỏi Như lai cái
thâm nghĩa như vậy. Vậy là ông muốn lợi ích yên vui cho vô lượng chúng
sinh. Ông thương tưởng cả thế giới loài người, và tám bộ loại khác,
muốn làm cho họ được lợi thật, được yên vui, nên phát ra câu hỏi vừa
rồi. Ông hãy nghe kyծ Như lai sẽ giải thích cho ông về mật ý mà Như lai
đã nói rằng các pháp toàn không, không sinh không diệt, bản lai vắng bặt,
tự tánh niết bàn.
Lược Giải.-
Đổi từ ngữ mà nói thì chính 3 tự
tánh được nói là 3 vô tánh, cho thấy Phật nói không thì cái không ấy
là thế nào.
Giải Thích 3 Vô Tánh
Chính Văn.-
Thắng nghĩa sinh, hãy nhận thức rằng
Như lai căn cứ ba vô tánh sau đây mà mật ý nói các pháp toàn không, ấy
là tướng vô tánh, sinh vô tánh, thắng nghĩa vô tánh. Tướng vô tánh là
thế nào, là chính biến kế chấp tánh của các pháp, tại sao, vì tánh ấy
do giả danh thiết lập chứ không phải do tự tướng thiết lập, nên gọi
là tướng vô tánh. Sinh vô tánh là thế nào, là chính y tha khởi tánh của
các pháp, tại sao, vì do cái khác là duyên tố mà có chứ không phải tự
nhiên mà có, nên gọi là sinh vô tánh. Thắng nghĩa vô tánh là thế nào,
là (một mặt), các pháp do sinh vô tánh mà nói là vô tánh, có nghĩa chính
các pháp duyên sinh cũng gọi là thắng nghĩa vô tánh, tại sao, vì nơi các
pháp, nếu là thanh tịnh sở duyên thì Như lai nói là thắng nghĩa vô tánh,
mà y tha khởi tánh không phải thanh tịnh sở duyên nên cũng gọi là thắng
nghĩa vô tánh. Thêm nữa, (mặt khác), viên thành thật tánh của các pháp cũng
gọi là thắng nghĩa vô tánh, tại sao, tại pháp vô ngã của tất cả các
pháp thì gọi là thắng nghĩa, thắng nghĩa này cũng gọi là vô tánh, vì
nó mới là thắng nghĩa của các pháp và do vô tánh hiển lộ, nên (viên
thành thật tánh) gọi là thắng nghĩa vô tánh (65) . Tương tự không hoa, tướng
vô tánh cũng vậy. Tương tự ảo tượng (của ảo thuật), sinh vô tánh cũng
vậy, thắng nghĩa vô tánh mặt thứ nhất cũng vậy. Tương tự hư không do
sắc tướng vô tánh hiển lộ và phổ biến tất cả (66) , thắng nghĩa vô
tánh mặt thứ hai cũng vậy, vì do pháp vô ngã hiển lộ và phổ biến tất
cả. Như lai căn cứ ba vô tánh như vậy mà mật ý nói rằng các pháp toàn
không.
Lược Giải.-
Trọn đoạn E2 giải thích 3 vô
tánh có đến 7 đoạn nhỏ. Trên đây là đoạn nhỏ thứ nhất, giải thích
3 vô tánh.
Chính Văn.-
Thắng nghĩa sinh, ông nên biết Như
lai căn cứ tướng vô tánh mà mật ý nói các pháp không sinh không diệt, bản
lai vắng bặc, tự tánh niết bàn, vì sao, vì nếu tự tướng các pháp
toàn không thì không sinh, không sinh thì không diệt, không sinh diệt thì bản
lai vắng bặt, bản lai vắng bặt thì tự tánh niết bàn, trong đó không
có chút gì gọi là có để còn phải làm cho nhập vào niết bàn, nên Như
lai căn cứ tướng vô tánh mà mật ý nói các pháp không sinh không diệt, bản
lai vắng bặt, tự tánh niết bàn. Thế nhưng Như lai cũng căn cứ thắng
nghĩa vô tánh được hiển lộ bởi pháp vô ngã mà mật ý nói các pháp
không sinh không diệt, bản lai vắng bặt, tự tánh niết bàn, vì sao, vì thắng
nghĩa vô tánh do pháp vô ngã hiển lộ thì, luôn luôn và vĩnh viễn, pháp
tánh các pháp là an trú, vô vi, không thích ứng với tất cả tạp nhiễm:
luôn luôn và vĩnh viễn, pháp tánh các pháp là an trú nên vô vi, là vô vi
nên không sinh diệt, là không thích ứng với tất cả tạp nhiễm nên bản
lai vắng bặt, tự tánh niết bàn, thế nên Như lai căn cứ thắng nghĩa vô
tánh do pháp vô ngã hiển lộ mà mật ý nói các pháp không sinh không diệt,
bản lai vắng bặt, tự tánh niết bàn.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ hai, căn cứ
3 vô tánh mà giải thích câu nói các pháp toàn không, không sinh diệt, bản
lai niết bàn.
Chính Văn.-
Thắng nghĩa sinh, nhưng không phải
vì trong chúng sinh giới có những kẻ nhìn riêng biến kế chấp cho là tự
tánh, cũng không phải vì những kẻ ấy nhìn riêng y tha khởi hay viên
thành thật cho là tự tánh cả, mà Như lai thiết lập ba vô tánh. Như lai
thiết lập ba vô tánh là vì những kẻ nơi y tha khởi tánh và viên thành
thật tánh mà tăng thêm biến kế chấp tánh. Những kẻ ấy, do biến kế
chấp tánh (quá khứ) nên (hiện tại) nơi y tha khởi tánh và viên thành thật
tánh mà nổi lên ngôn ngữ; như ngôn ngữ nổi lên thế nào thì cũng như
thế ấy (67) mà ngôn ngữ huân tập vào tâm, ngôn ngữ phát sinh ra biết,
ngôn ngữ liên tục trong tâm (67B) , nên nơi y tha khởi tánh và viên thành
thật tánh mà tăng thêm biến kế chấp tánh (68) . Vì, như biến kế chấp
tánh thế nào thì cũng như thế ấy (68B) , nơi y tha khởi tánh và viên
thành thật tánh mà tăng thêm biến kế chấp tánh, nên phát sinh y tha khởi
tánh trong tương lai, nghĩa là bị hoặc tạp nhiễm, bị nghiệp tạp nhiễm,
bị sinh tạp nhiễm, nên trong phạm vi sinh tử, (những kẻ ấy) mãi hoài
dong ruổi, trôi lăn, không hề ngừng nghỉ, chịu mọi khổ não trong nại lạc
ca (69) , trong bàng sinh, trong ngạ quỉ, trong chư thiên, trong tu la, trong nhân
loại.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ ba, nói tại
sao lập ra 3 vô tánh (hay nói vì người nào mà lập ra 3 vô tánh).
Chính Văn.-
Thắng nghĩa sinh, với những người
từ hồi nào đến giờ chưa gieo trồng thiện căn, chưa làm sạch chướng
ngại (70) , chưa thành thục liên tục (71) , chưa tu nhiều thắng giải,
chưa thể dồn chứa hai thứ tư lương phước đức trí tuệ, thì Như lai vì
họ, căn cứ sinh vô tánh mà tuyên thuyết pháp yếu; nghe pháp yếu này rồi,
họ có thể tùy sức mà lý giải các hành duyên sinh là không thường hằng,
không yên ổn, biến động, hư rã; lý giải như vậy rồi, đối với các
hành, họ e sợ, chán ghét sâu xa; e sợ chán ghét như vậy nên họ kềm chế
điều ác, với điều ác thì có khả năng đình chỉ, với điều thiện thì
có khả năng tu tập; tu tập điều thiện nên chưa gieo trồng thiện căn thì
có thể gieo trồng, chưa làm sạch chướng ngại thì có thể làm sạch, chưa
thành thục liên tục thì có thể thành thục, và do vậy mà tu nhiều thắng
giải, dồn nhiều hai thứ tư lương phước đức trí tuệ. Tuy gieo trồng
thiện căn cho đến dồn nhiều hai thứ tư lương phước đức trí tuệ, nhưng
đối với sinh vô tánh, họ vẫn chưa như thật thấu triệt tướng vô
tánh và hai thắng nghĩa vô tánh, nghĩa là đối với các hành, họ vẫn chưa
chán ghét chính xác, chưa ly dục chính xác, chưa giải thoát chính xác, chưa
giải thoát toàn thể hoặc tạp nhiễm, chưa giải thoát toàn thể nghiệp tạp
nhiễm, chưa giải thoát toàn thể sinh tạp nhiễm, nên Như lai nói thêm
pháp yếu cho họ về tướng vô tánh và thắng nghĩa vô tánh, vì muốn làm
cho họ đối với các hành có thể chán ghét chính xác, ly dục chính xác,
giải thoát chính xác, vượt qua toàn thể hoặc tạp nhiễm, vượt qua toàn
thể nghiệp tạp nhiễm, vượt qua toàn thể sinh tạp nhiễm; được nghe pháp
yếu Như lai nói thêm cho như vậy, nên, đối với sinh vô tánh, họ có thể
tin hiểu chính xác về tướng vô tánh và thắng nghĩa vô tánh, lựa lọc
suy xét, thấu suốt chính xác, nghĩa là nơi y tha khởi tánh họ không còn
chấp biến kế chấp tánh, cái trí không còn huân tập theo ngôn ngữ,
không còn nhận thức theo ngôn ngữ, không còn liên tục theo ngôn ngữ, nên
họ có thể hủy diệt y tha khởi tánh, ngay trong hiện tại họ được nắm
giữ bởi sức mạnh của cái trí như trên nên vĩnh viễn diệt được cái
nhân đời sau, tức là đối với các hành họ chán ghét chính xác, ly dục
chính xác, giải thoát chính xác, giải thoát toàn thể hoặc, nghiệp, sinh,
ba loại tạp nhiễm.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ tư, nói về
tu chứng 3 vô tánh. Tựu trung có 2 giai đoạn tu chứng được nói đến là
Tư lương vị và Da hành vị.
Chính Văn.-
Thắng nghĩa sinh, những người có
chủng tánh đi theo Thanh văn thừa cũng do con đường và dấu đi này mà
được niết bàn yên ổn tối thượng, những người có chủng tánh đi
theo Độc giác thừa, những người có chủng tánh đi theo Như lai thừa,
cũng do con đường và dấu đi này mà được niết bàn yên ổn tối thượng;
tất cả các vị Thanh văn Độc giác Bồ tát cùng đi con đường sạch sẽ
tinh tế và duy nhất này, cùng được sự thanh tịnh toàn hảo và duy nhất
này, chứ không có con đường và sự thanh tịnh thứ hai, nên Như lai căn cứ
sự thể ấy mà mật ý nói chỉ có Nhất thừa. Chứ không phải trong
chúng sinh giới không có những chủng tánh khác nhau, hoặc độn căn, hoặc
trung căn, hoặc lợi căn. Do vậy, nếu người có chủng tánh Thanh văn một
chiều đi đến niết bàn, thì dầu được ơn Phật thiết lập đủ cách cải
hoán hướng dẫn cho họ tu hành dũng mãnh đi nữa, cũng không bao giờ có
thể làm cho họ sẽ ngồi nơi bồ đề tràng mà được vô thượng giác, tại
sao, vì họ vốn chỉ có chủng tánh thấp kém, một chiều từ bi bạc nhược,
một chiều khiếp sợ khổ sở; vì một chiều từ bi bạc nhược nên họ
một chiều trái bỏ những công hạnh ích lợi chúng sinh, vì một chiều
khiếp sợ khổ sở nên họ một chiều trái bỏ những thệ nguyện phát khởi
công hạnh, và Như lai không bao giờ nói những người một chiều trái bỏ
công hạnh ích lợi chúng sinh và một chiều trái bỏ thệ nguyện phát khởi
công hạnh sẽ được ngồi nơi bồ đề tràng và thành tựu vô thượng giác,
nên Như lai gọi những người này là Thanh văn một chiều đi đến niết bàn.
Nếu người có chủng tánh Thanh văn xoay lại hướng về bồ đề, thì Như
lai cũng dùng cách nói khác mà nói họ là Bồ tát, tại sao, vì họ giải
thoát phiền não chướng rồi, khi được ơn Phật thức tỉnh cho, thì đối
với sở tri chướng họ cũng sẽ được giải thoát; chỉ bởi nguyên thỉ
họ vì tự lợi mà tu hành những cách giải thoát phiền não chướng, nên
Như lai nói họ là chủng tánh Thanh văn.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ năm, nói
khuynh hướng khác nhau của những người tu chứng 3 vô tánh. Chính khuynh hướng
này hình thành Thanh văn Bồ tát, tiểu thừa đại thừa, La hán Phật đà,
dầu 3 vô tánh chính là nhất thừa.
Chính Văn.-
Thắng nghĩa sinh, như thế đó,
trong chánh pháp mà Như lai khéo tuyên thuyết, khéo qui định, và được nói
ra bởi ý muốn cực kỳ trong sạch, vẫn có những nhận thức khác nhau của
nhiều hạng người. Như lai vốn căn cứ ba vô tánh như trên, nhưng do mật
ý sâu xa, nên trong những kinh nghĩa lý chưa hoàn hảo mà Như lai đã nói,
Như lai nói pháp yếu theo cách nói kín đáo, rằng các pháp toàn không,
không sinh không diệt, bản lai vắng bặt, tự tánh niết bàn. (Một), đối
với kinh pháp như vậy (72) , người đã gieo trồng thiện căn thượng phẩm,
đã làm sạch chướng ngại, đã thành thục liên tục, đã tu nhiều thắng
giải, đã dồn chứa được hai thứ tư lương phước đức trí tuệ thượng
phẩm, thì nghe kinh pháp như vậy rồi, người ấy thấu hiểu đúng như sự
thật lời nói mật ý sâu xa của Như lai: người ấy tin hiểu sâu xa kinh
pháp như vậy, đối với nghĩa lý của kinh pháp như vậy người ấy dùng
cái trí tuệ không đảo ngược mà thông suốt đúng như sự thật, rồi dựa
vào sự thông suốt này mà khéo léo tu tập, nên mau chóng đạt đến sự cứu
cánh cùng cực ; và đối với Như lai, người ấy phát sinh một cách sâu
xa đức tin trong sáng, nhận thức Như lai là bậc ứng cúng, chánh biến
giác, đã chánh biến giác tất cả các pháp. (Hai), người đã gieo trồng
thiện căn thượng phẩm, đã làm sạch chướng ngại, đã thành thục liên
tục, đã tu nhiều thắng giải, nhưng chưa dồn chứa được hai thứ tư
lương phước đức trí tuệ thượng phẩm, mà tính họ chất trực, họ
thuộc loại chất trực, dầu bất lực trong việc suy nghĩ chọn lựa những
sự phế bỏ và thiết lập, họ vẫn không đứng yên trong sự cố thủ ý
kiến của mình; do đó, họ nghe kinh pháp như vậy rồi, dầu bất lực
trong sự thấu hiểu đúng như sự thật lời nói mật ý sâu xa của Như
lai, nhưng đối với kinh pháp như vậy họ vẫn có thắng giải, vẫn sinh
đức tin trong sáng: tin rằng kinh pháp như vậy là do Như lai nói, là rất
sâu xa, biểu lộ sự sâu xa, thích hợp đạo lý Không, khó thấy khó hiểu,
không thể tầm tư, không phải lĩnh vực tầm tư biết thấu, mà là nhỏ
nhiệm, xác thực, những người tuệ giác sáng suốt biết thấu; đối với
nghĩa lý được nói trong kinh pháp như vậy thì họ khiêm tốn mà tự nói
rằng tuệ giác đức Thế tôn cực kỳ sâu xa, pháp tánh các pháp cũng cực
kỳ sâu xa, chỉ đức Thế tôn mới thấu triệt một cách khéo léo chứ
không phải là cái mình hiểu nổi; đức Thế tôn thuyết pháp cho những người
thắng giải khác nhau, thấy và biết của đức Thế tôn không có giới hạn,
thấy và biết của mình chỉ bằng lỗ chân trâu bò; đối với kinh pháp
như vậy họ tôn kính như thế, và đem nói cho người, sao chép, bảo tồn,
mở đọc, truyền bá, thiết tha, hiến cúng, học hỏi, tụng thuộc, ôn tập,
nhưng chưa thể đem cái tu của mình mà làm theo; do vậy, họ chưa thể thông
suốt lời chữ của Như lai mật ý sâu xa nói ra, nhưng cũng do vậy mà họ
vẫn tăng trưởng được hai thứ tư lương phước đức trí tuệ, và đời
sau thì thành thục được cái chưa thành thục. (Ba), người chưa gieo trồng
thiện căn thượng phẩm, cho đến chưa dồn chứa được hai thứ tư
lương phước đức trí tuệ thượng phẩm, tính không chất trực, không
thuộc loại chất trực, dầu có sức lực trong việc suy nghĩ chọn lựa những
sự phế bỏ và thiết lập, nhưng vẫn đứng yên trong sự cố thủ ý kiến
của mình, thì họ nghe kinh pháp như vậy không thể thấu hiểu đúng như sự
thật lời nói mật ý sâu xa của Như lai, dầu tin hiểu kinh pháp như vậy
nhưng đối với nghĩa lý kinh pháp như vậy thì chấp trước theo ngôn ngữ,
cho các pháp quyết định toàn không, quyết định không sinh không diệt,
quyết định bản lai vắng bặt, quyết định tự tánh niết bàn; do vậy,
đối với các pháp, họ thấy không, thấy không tánh (72B) , vì thấy không
và thấy không tánh nên phủ nhận rằng các tánh đều không tánh, nghĩa là
họ bài bác tất cả biến kế chấp tánh, y tha khởi tánh và viên thành thật
tánh của các pháp -- tại sao biết họ bài bác tất cả, vì có y tha khởi
tánh và viên thành thật tánh mới thiết lập biến kế chấp tánh, nếu y
tha khởi tánh và viên thành thật tánh mà thấy là không tánh cả thì thế
là bài bác cả biến kế chấp tánh, thế nên Như lai nói họ bài bác tất
cả ba tánh -- và như thế thì dẫu đối với kinh pháp của Như lai họ thấy
là kinh pháp, nhưng đối với phi nghĩa lý họ thấy là nghĩa lý, vì kinh
pháp thấy là kinh pháp nhưng phi nghĩa lý thấy là nghĩa lý, nên họ nắm lấy
kinh pháp làm kinh pháp và nắm lấy phi nghĩa lý làm nghĩa lý: họ tin hiểu
kinh pháp nên phước đức tăng trưởng, nhưng chấp trước phi nghĩa lý
nên trí tuệ lui mất, trí tuệ lui mất nên lui mất vô số thiện pháp quảng
đại. Người nào nghe họ nói một cách cho kinh pháp là kinh pháp nhưng cho
phi nghĩa lý là nghĩa lý, rồi chấp thuận kiến thức của họ thì cũng
cho kinh pháp là kinh pháp nhưng cho phi nghĩa lý là nghĩa lý, vì cho kinh pháp
là kinh pháp nhưng cho phi nghĩa lý là nghĩa lý nên, cũng như họ, người này
lui mất thiện pháp. Còn người nào không chấp thuận kiến thức của họ,
nhưng đột nhiên nghe họ nói các pháp toàn không, không sinh không diệt, bản
lai vắng bặt, tự tánh niết bàn, thì sinh ra sợ hãi, sợ hãi như thế nên
nói kinh pháp như vậy không phải Phật nói mà là ma nói; do nhận định này
mà phỉ báng thóa mạ kinh pháp như vậy, do phỉ báng thóa mạ kinh pháp như
vậy mà bị đại suy tổn, chạm đại nghiệp chướng, vì thế, Như lai nói
ai cho các tánh toàn là không tánh, nghĩa là lấy phi nghĩa lý làm nghĩa lý,
thì đó là phương cách tiện lợi nổi đại nghiệp chướng, vì họ làm
cho vô số chúng sinh phải bị sa đọa mà tạo đại nghiệp chướng. (Bốn),
người chưa gieo trồng thiện căn, chưa làm sạch nghiệp chướng, chưa thành
thục liên tục, không tu nhiều thắng giải, chưa dồn chứa hai thứ tư
lương phước đức trí tuệ, tính không chất trực, không phải loại chất
trực, dẫu có sức lực trong việc suy nghĩ chọn lựa những sự phế bỏ
và thiết lập, nhưng thường đứng yên trong sự cố thủ kiến thức của
mình, thì nghe kinh pháp như vậy họ không thể thấu hiểu đúng như sự thật
về lời nói mật ý sâu xa của Như lai, cũng không tin hiểu kinh pháp như vậy,
nên kinh pháp cho là phi kinh pháp, nghĩa lý cho là phi nghĩa lý; kinh pháp cho
là phi kinh pháp và nghĩa lý cho là phi nghĩa lý, nên nói rằng kinh pháp như
vậy không phải Phật nói mà là ma nói, và nhận định này làm cho họ phỉ
báng thóa mạ kinh pháp như vậy là hư ngụy, bằng lắm cách, họ hủy diệt
xô đổ kinh pháp như vậy, những ai tin hiểu kinh pháp như vậy thì bị họ
coi là kẻ thù; họ, trước kia bị nghiệp chướng làm cho chướng ngại,
nay do lý do trên mà bị nghiệp chướng tiếp tục chướng ngại, và nghiệp
chướng này mở đầu (có vẻ) giản dị, nhưng rồi (chịu khổ) trong thời
kỳ bằng trăm ngàn câu chi na dữu đa (72C) , khó có lúc thoát khỏi. Thắng
nghĩa sinh, như thế đó, trong chánh pháp mà Như lai khéo tuyên thuyết, khéo
qui định, và được nói ra bởi ý muốn cực kỳ trong sạch, vẫn có những
nhận thức khác nhau của nhiều hạng người như vậy.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ sáu, nói
những sự nhận thức đúng và sai về 3 vô tánh.
Chính Văn.-
Bấy giờ đức Thế tôn muốn nói
lại ý nghĩa đã nói nên nói những lời chỉnh cú sau đây.
- "Tất cả các pháp
- toàn là không cả,
- không sinh không diệt,
- bản lai vắng bặt,
- tự tánh các pháp
- vốn thường niết bàn",
- lời có trí này
- sao không mật ý (73) ?
- Tướng vô tự tánh,
- sinh vô tự tánh,
- nghĩa vô tự tánh,
- ba thứ như vậy
- Như lai căn cứ
- mà nói lời trên (73B) ;
- nếu không biết được
- mật ý Như lai,
- thì mất đường chính,
- không đi đến đâu.
- Các vị trong sạch
- toàn do đường ấy;
- đường ấy duy nhất,
- không đường thứ hai,
- do sự thể này
- lập ra nhất thừa,
- không phải chúng sinh
- chủng tánh đồng nhất.
- Nên trong chúng sinh
- có vô số người
- chỉ đưa bản thân
- đi đến niết bàn,
- và thật hiếm có
- những ai đại bi
- tinh tiến dũng mãnh
- chứng đại niết bàn
- không hề bỏ rơi
- hết thảy chúng sinh.
- Trong vô lậu giới
- nhiệm mầu nan tư,
- thì sự giải thoát
- thật là đồng đẳng,
- hoàn thành chân thật,
- thoát ly khổ não,
- nên còn được gọi
- hai cách gọi khác,
- hoặc gọi là thường,
- hoặc gọi là lạc.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ bảy, kết
thúc sự giải thích về 3 vô tánh.
Tiếp Nhận Lý Giải
Chính Văn.-
Lúc ấy đại bồ tát Thắng nghĩa
sinh thưa Phật: bạch đức Thế tôn, ngôn ngữ mật ý của đức Thế tôn
thật rất kỳ lạ, rất hiếm có, cho đến tinh tế và rất tinh tế, sâu
xa và rất sâu xa, khó thấu triệt và rất khó thấu triệt. Nay, theo ý nghĩa
của đức Thế tôn nói mà con tiếp nhận lý giải, thì nơi các hành của
phân biệt biết đến và biến kế dựa vào (74) mà giả danh thiết lập
làm tự tánh và sai biệt của sắc uẩn, giả danh thiết lập làm tự tánh
và sai biệt của sắc uẩn phát sinh, của sắc uẩn diệt tận, của vĩnh
đoạn sắc uẩn, của biến tri sắc uẩn, (sự giả danh thiết lập ấy) gọi
là biến kế chấp tánh, và đức Thế tôn căn cứ biến kế chấp tánh như
vậy mà thiết lập tướng vô tánh; còn chính các hành của phân biệt biết
đến và biến kế dựa vào thì gọi là y tha khởi tánh, và đức Thế tôn
căn cứ y tha khởi tánh như vậy mà thiết lập sinh vô tánh và một phần
của thắng nghĩa vô tánh; và cứ như thế, theo ý nghĩa của đức Thế tôn
nói mà con tiếp nhận lý giải, thì chính nơi các hành của phân biệt biết
đến và biến kế dựa vào mà (thấy) biến kế chấp tánh không thật có:
cái tánh không thật có biến kế chấp tánh này, tức chân như do pháp vô
ngã hiển lộ và là thanh tịnh sở duyên này, gọi là viên thành thật
tánh, và đức Thế tôn căn cứ viên thành thật tánh như vậy mà thiết lập
một phần nữa của thắng nghĩa vô tánh. Như đối với sắc uẩn (được
nói như vậy) thì đối với các uẩn khác cũng nên nói rõ như vậy; như
đối với năm uẩn (được nói như vậy) thì đối với mười hai xứ mỗi
xứ cũng nên nói rõ như vậy, đối với mười hai hữu chi mỗi hữu chi
cũng nên nói rõ như vậy, đối với bốn thực mỗi thực cũng nên nói rõ
như vậy, đối với (ba lần) sáu giới tức mười tám giới mỗi giới cũng
nên nói rõ như vậy.
Nay, theo ý nghĩa của đức Thế tôn
nói mà con tiếp nhận lý giải, thì nơi các hành của phân biệt biết đến
và biến kế dựa vào mà giả danh thiết lập làm tự tánh và sai biệt của
khổ đế và của biến tri khổ đế, (sự giả danh thiết lập ấy) gọi là
biến kế chấp tánh, và đức Thế tôn căn cứ biến kế chấp tánh như vậy
mà thiết lập tướng vô tánh; còn chính các hành của phân biệt biết đến
và biến kế dựa vào thì gọi là y tha khởi tánh, và đức Thế tôn căn cứ
y tha khởi tánh như vậy mà thiết lập sinh vô tánh và một phần của thắng
nghĩa vô tánh; và cứ như thế, theo ý nghĩa của đức Thế tôn nói mà con
tiếp nhận lý giải, thì chính nơi các hành của phân biệt biết đến và
biến kế dựa vào mà (thấy) biến kế chấp tánh không thật có: cái tánh
không thật có biến kế chấp tánh này, tức chân như do pháp vô ngã hiển
lộ và là thanh tịnh sở duyên này, gọi là viên thành thật tánh, và đức
Thế tôn căn cứ viên thành thật tánh như vậy mà thiết lập một phần nữa
của thắng nghĩa vô tánh. Như đối với khổ đế (được nói như vậy)
thì đối với các đế khác cũng nên nói rõ như vậy; như đối với bốn
đế (được nói như vậy) thì đối với bốn niệm trú, bốn chánh đoạn,
bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi và tám đạo chi, mỗi thứ
cũng nên nói rõ như vậy.
Nay, theo ý nghĩa của đức Thế tôn
nói mà con tiếp nhận lý giải, thì nơi các hành của phân biệt biết đến
và biến kế dựa vào mà giả danh thiết lập làm tự tánh và sai biệt của
chánh định, của các sự của chánh định là năng trị, sở trị, chính
tu chưa sinh thì phát sinh, đã sinh thì kiên cố, bội tu thì cao lên và rộng
ra, (sự giả danh thiết lập ấy) gọi là biến kế chấp tánh, và đức Thế
tôn căn cứ biến kế chấp tánh như vậy mà thiết lập tướng vô tánh;
còn chính các hành của phân biệt biết đến và biến kế dựa vào thì gọi
là y tha khởi tánh, và đức Thế tôn căn cứ y tha khởi tánh như vậy mà
thiết lập sinh vô tánh và một phần của thắng nghĩa vô tánh; và cứ như
thế, theo ý nghĩa của đức Thế tôn nói mà con tiếp nhận lý giải, thì
chính nơi các hành của phân biệt biết đến và biến kế dựa vào mà (thấy)
biến kế chấp tánh không thật có: cái tánh không thật có biến kế chấp
tánh này, tức chân như do pháp vô ngã hiển lộ và là thanh tịnh sở
duyên này, gọi là viên thành thật tánh, và đức Thế tôn căn cứ viên
thành thật tánh như vậy mà thiết lập một phần nữa của thắng nghĩa vô
tánh.
Lược Giải.-
Sự tiếp nhận lý giải của đại
bồ tát Thắng nghĩa sinh có 3 đoạn nhỏ. Trên đây là đoạn nhỏ thứ nhất,
nói sự tiếp nhận lý giải về 3 tự tánh và 3 vô tánh.
Chính Văn.-
Bạch đức Thế tôn, như thuốc tỳ
thấp phược (75) thì nên để khắp trong các phương thuốc tán và thuốc
tiên; tương tự như vậy, "do ba vô tánh nên các pháp toàn không, không
sinh không diệt, bản lai vắng bặt, tự tánh niết bàn", pháp thoại
mà nghĩa lý đã hoàn hảo này nên để vào khắp trong các kinh nghĩa lý chưa
hoàn hảo. Như bột vẽ màu (76) thì có khắp trong tất cả nét vẽ, làm
cho những nét vẽ ấy đều cùng một màu hoặc xanh hoặc vàng hoặc đỏ
hoặc trắng, lại làm cho rõ ra những nét vẽ ấy ; tương tự như vậy,
"do ba vô tánh nên các pháp toàn không cho đến tự tánh niết bànở,
pháp thoại mà nghĩa lý đã hoàn hảo này có khắp trong tất cả các kinh
nghĩa lý chưa hoàn hảo, làm cho các kinh ấy cùng một ý vị, lại làm cho
rõ ra nghĩa lý chưa hoàn hảo trong các kinh ấy (77) . Như những thực phẩm
bánh trái đã chín và quí mà bỏ sữa chín vào thì càng thêm mùi vị đặc
biệt; tương tự như vậy, "do ba vô tánh nên các pháp toàn không cho đến
tự tánh niết bàn", pháp thoại mà nghĩa lý đã hoàn hảo này đặt vào
các kinh nghĩa lý chưa hoàn hảo thì càng làm sinh ra nỗi thích thú siêu việt.
Như hư không thì khắp nơi đều cùng mọẤt đặc tính, ấy là không trở
ngại mọi sự việc; tương tự như vậy, "do ba tự tánh nên các pháp
toàn không cho đến tự tánh niết bàn", pháp thoại mà nghĩa lý đã
hoàn hảo này thì khắp trong các kinh nghĩa lý chưa hoàn hảo đều cùng một
đặc tính, ấy là không trở ngại việc tu của Thanh văn Độc giác và Đại
thừa.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ hai, nói tiếp
nhận và lý giải về giá trị của 3 vô tánh.
Chính Văn.-
Đại bồ tát Thắng nghĩa sinh thưa
như vậy rồi, đức Thế tôn bảo ngài: Tốt lắm, Thắng nghĩa sinh, ông
khéo lý giải về ý nghĩa của lời nói mật ý rất sâu xa mà Như lai đã
nói. Ông lại khéo ví dụ về ý nghĩa ấy, ví như thuốc tỳ thấp phược,
như bột vẽ màu, như sữa chín, như hư không. Thắng nghĩa sinh, đúng như
vậy, đúng như ông nói chứ không có gì khác hơn nữa. Ông hãy tiếp nhận
và lý giải đúng như vậy.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ ba, đức
Thế tôn chuẩn nhận.
Đối Chiếu Đề Cao
Chính Văn.-
Bấy giờ đại bồ tát Thắng nghĩa
sinh lại thưa Phật: bạch đức Thế tôn, xưa kia, trong thời kỳ đầu tiên,
khi ở trong rừng Ban cho loài nai, chỗ tiên nhân Ba la niệt tư sa xuống (78)
, đức Thế tôn chỉ vì những vị xu hướng Thanh văn thừa, căn cứ đạo
lý tứ đế mà chuyển pháp luân, tuy rất lạ, rất hiếm, bao nhiêu người
trời trong thế giới không ai chuyển được đúng cách, nhưng pháp luân
được chuyển trong thời kỳ này vẫn có cái trên nữa, vẫn chịu đựng
đả phá, là nghĩa lý chưa hoàn hảo, là nơi đặt chân của sự tranh luận.
Kế đó, trong thời kỳ thứ hai, đức Thế tôn chỉ vì những vị xu hướng
Đại thừa, căn cứ đạo lý "các pháp toàn không, không sinh không diệt,
bản lai vắng bặt, tự tánh niết bàn", dùng sự ẩn mật mà chuyển
pháp luân, tuy càng rất lạ, càng rất hiếm, nhưng pháp luân được chuyển
trong thời kỳ này vẫn còn có cái trên nữa, vẫn còn chịu đựng đả phá,
vẫn là nghĩa lý chưa hoàn hảo, vẫn là nơi đặt chân của sự tranh luận.
Còn nay, trong thời kỳ thứ ba, đức Thế tôn khắp vì các vị xu hướng
Nhất thế thừa (79) , căn cứ đạo lý "do ba vô tánh nên các pháp
toàn không, không sinh không diệt, bản lai vắng bặt, tự tánh niết
bàn", dùng sự minh bạch mà chuyển pháp luân, càng rất lạ nhất,
càng rất hiếm nhất, và pháp luân được chuyển hiện nay không còn có
cái gì trên nữa, không còn chịu đựng sự đả phá nào nữa, nghĩa lý đích
thực hoàn hảo, không còn là nơi đặt chân của sự tranh luận.
Bạch đức Thế tôn, đối với pháp
thoại rất sâu xa và rất hoàn hảo của đức Thế tôn căn cứ đạo lý
"do ba vô tánh nên các pháp toàn không, không sinh không diệt, bản lai vắng
bặt, tự tánh niết bàn" mà nói ra đây, nếu thiện nam hay thiện nữ
nào nghe rồi tin hiểu, sao chép, bảo tồn, hiến cúng, truyền bá, học hỏi,
tụng thuộc, tu tập, tư duy đúng lý, và đem sự tu của mình mà nỗ lực
tu tập, thì phát sinh được bao nhiêu phước đức?
Lược Giải.-
Sự đối chiếu đề cao có 2 đoạn
nhỏ. Trên đây là đoạn nhỏ thứ nhất, đại bồ tát Thắng nghĩa sinh đề
cao 3 vô tánh bằng cách hệ thống hóa toàn bộ Phật pháp thành 3 thời kỳ
(mà thường gọi là hữu, không và trung), lại hỏi cái phước tín giải
và tu học 3 vô tánh.
Chính Văn.-
Đại bồ tát Thắng nghĩa sinh thưa
như vậy rồi, đức Thế tôn dạy ngài: Thắng nghĩa sinh, thiện nam hay thiện
nữ như vậy được phước vô số vô lượng, khó thể đối chiếu và nhận
thức. Như lai nay chỉ nói cho ông một phần nhỏ. Đất nơi móng tay mà so
sánh với đất cả đại địa thì không bằng một phần trăm, không bằng
một phần ngàn, không bằng một phần trăm ngàn, không bằng một phần sổ,
toán, kế, dụ, ô ba ni sát đàm (80) . Nước trong lỗ chân trâu bò mà so
sánh với nước cả bốn đại dương thì không bằng một phần trăm, cho
đến không bằng một phần ô ba ni sát đàm. Tương tự như vậy, đối với
các kinh nghĩa lý chưa hoàn hảo mà nghe rồi tin hiểu, cho đến đem sự tu
của mình mà nỗ lực tu tập, cái phước như vậy đem so sánh với cái phước
nghe rồi tin hiểu, cho đến đem cái tu của mình mà nỗ lực tu tập đối
với pháp thoại nghĩa lý đã hoàn hảo này, thì không bằng một phần trăm,
cho đến không bằng một phần ô ba ni sát đàm.
Lược Giải.-
Đây là đoạn nhỏ thứ hai, đức
Thế tôn đề cao cái phước tín ngưỡng và tu học 3 vô tánh.
Danh Hiệu Và Lợi Ích Của Pháp Thoại
Chính Văn.-
Khi đức Thế tôn dạy như vậy rồi,
đại bồ tát Thắng nghĩa sinh lại thưa Ngài: bạch đức Thế tôn, trong
toàn bộ pháp thoại Giải thâm mật, pháp thoại này nên mệnh danh là gì?
chúng con phải kính cẩn ghi nhớ như thế nào? Đức Thế tôn dạy: Thắng
nghĩa sinh, pháp thoại này tên là Nghĩa lý hoàn hảo về thắng nghĩa. Ông
hãy kính cẩn ghi nhớ theo cái tên như vậy.
Khi đức Thế tôn nói pháp thoại
Nghĩa lý hoàn hảo về thắng nghĩa này thì trong đại hội có sáu trăm ngàn
chúng sinh phát tâm vô thượng bồ đề; ba trăm ngàn Thanh văn lánh xa bụi
bặm, tách rời dơ bẩn, đối với các pháp thì được mắt pháp trong
sáng; một trăm năm mươi ngàn Thanh văn hết hẳn mọi sự sơ hở (81) , tâm
được giải thoát; bảy mươi lăm ngàn Bồ tát được vô sinh pháp nhẫn.
Nói Tâm Ấy Là Hạnh Năng Quán
- D1. Nói Chỉ Quán (Phẩm 6)
- Đ1. Nói Y Trú Của Chỉ Quán
- Đ2. Nói Sở Duyên Của Chỉ Quán
- Đ3. Nói Sự Cầu Và Sự Khéo Về Chỉ Quán
- Đ4. Nói Tác Ý Tùy Thuận Của Chỉ Quán
- Đ5. Nói Đồng Dị Của Chỉ Quán
- Đ6. Nói Duy Thức Của Chỉ Quán
- Đ7. Nói Đơn Tu Và Song Tu Của Chỉ Quán
- Đ8. Nói Chủng Số Của Chỉ Quán
- Đ9. Nói Y Và Bất Y Pháp Của Chỉ Quán
- Đ10. Nói Có Và Không Tầm Tư Của Chỉ Quán
- Đ11. Nói Chỉ, Cử Và Xả Của Chỉ Quán
- Đ12. Nói Sự Biết Pháp Và Biết Nghĩa Của Chỉ
Quán
- Đ13. Nói Sự Bao Quát Các Định Của Chỉ Quán
- Đ14. Nói Nhân Quả Tác Dụng Của Chỉ Quán
- Đ15. Nói Chướng Ngại của Chỉ Quán
- Đ16. Nói Sự Chứng Đắc Bồ Đề Của Chỉ Quán
- Đ17. Nói Sự Dẫn Ra Uy Đức Quảng Đại Của Chỉ
Quán
- Đ18. Nói Sự Nhập Vô Dư Y Diệt Các Thọ Của Chỉ
Quán
- Đ19. Kết Thúc Pháp Thoại Chỉ Quán
- D2. Nói Địa Độ (Phẩm 7)
- Đ1. Nói Về Các Địa
- Đ2. Nói Về Các Độ
- Đ3. Nói Về Chướng Ngại
- Đ4. Nói Về Nhất Thừa
- Đ5. Kết Thúc Pháp Thoại
Nói Y Trú Của Chỉ Quán
Chính Văn.-
Phẩm
sáu: Du Dà (82) [^]
Vào lúc bấy giờ đại bồ tát Từ
thị thưa Phật: bạch đức Thế tôn, trong Đại thừa, các vị Bồ tát y cứ
vào chỗ nào và trú ở vào chỗ nào mà tu tập chỉ quán? Đức Thế tôn dạy
đại bồ tát Từ thị: Thiện nam tử, hãy nhận thức rằng, trong Đại thừa,
các vị Bồ tát tu tập chỉ quán thì lấy giáo pháp của Như lai thiết lập
mà làm chỗ y cứ, lấy sự không bỏ mất tâm nguyện vô thượng bồ đề
mà làm chỗ trú ở.
Nói Sở Duyên Của Chỉ Quán
Chính Văn.-
Đại bồ tát Từ thị thưa Phật:
bạch đức Thế tôn, như đức Thế tôn nói có bốn đối cảnh sở duyên,
một là có phân biệt, hai là không phân biệt, ba là biên tế các pháp, bốn
là sở tác thành tựu (83) ; bốn đối cảnh này mấy là sở duyên của chỉ,
mấy là sở duyên của quán, mấy là sở duyên của cả chỉ quán? Đức Thế
tôn dạy đại bồ tát Từ thị: Thiện nam tử, một là sở duyên của chỉ,
đó là đối cảnh không phân biệt; một là sở duyên của quán, đó là đối
cảnh có phân biệt; hai là sở duyên của cả chỉ quán, đó là đối cảnh
biên tế các pháp và đối cảnh sở tác thành tựu.
Nói Sự Cầu Và Sự Khéo Về Chỉ
Quán
Chính Văn.-
Đại bồ tát Từ thị thưa Phật:
bạch đức Thế tôn, Bồ tát do bốn đối cảnh sở duyên như trên mà cầu
về chỉ và khéo về quán là như thế nào? Đức Thế tôn dạy đại bồ tát
Từ thị: Thiện nam tử, giáo pháp của Như lai thiết lập cho Bồ tát là
khế kinh, ứng tụng, ký biệt, phúng tụng, tự thuyết, nhân duyên, thí dụ,
bản sự, bản sinh, phương quảng, hy pháp, luận nghị; đối với giáo
pháp ấy (84) , Bồ tát khéo lắng nghe, khéo tiếp nhận, văn khéo rành rẻ,
ý khéo tìm tòi, thấy khéo thông suốt; rồi chính nơi giáo pháp phải khéo
tư duy (85) như vậy, Bồ tát một mình ở chỗ không phiền không ồn mà
tác ý tư duy; sự tư duy này phải được nội tâm liên tục tác ý tư duy:
hễ đứng vững rất nhiều trong cái chánh hạnh ấy, sinh ra sự khinh an
(86) nơi thân và sự khinh an nơi tâm, thì đó là chỉ, và Bồ tát như vậy
là cầu về chỉ. Bồ tát này do cái thân tâm khinh an trên đây làm nền tảng,
đối với ấn tượng chánh định theo giáo pháp phải khéo tư duy (87) nói
trên, hãy quan sát, thắng giải (88) , bỏ cái tâm tướng về chỉ: hễ đối
với ấn tượng chánh định cần phải chứng biết ấy mà chính xác quyết
trạch, cùng cực quyết trạch, tầm tư toàn bộ, tứ sát toàn bộ, rồi
xác nhận, ưa thích, hiểu biết, nhìn thấy, xét thấy, thì đó là quán,
và Bồ tát như vậy là khéo về quán.
Nói Tác Ý Tùy Thuận Của Chỉ
Quán
Chính Văn.-
Đại bồ tát Từ thị thưa Phật:
bạch đức Thế tôn, Bồ tát từ khi l